News - ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

April 28, 2026มรดกภูมิปัญญาอีสานมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ, เครื่องดนตรีพื้นบ้านอีสาน, แคนby ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

เจาะลึก 5 เรื่องน่าทึ่งของ ‘แคน’ มรดกโลกแห่งเสียงเพลงที่คุณอาจไม่เคยรู้!

เจาะลึก 5 เรื่องน่าทึ่งของ ‘แคน’ มรดกโลกแห่งเสียงเพลงที่คุณอาจไม่เคยรู้! ประเทศไทยอุดมไปด้วยมรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่า และหนึ่งในสัญลักษณ์ทางดนตรีที่โดดเด่นและเป็นที่ภาคภูมิใจของชาติคือ ‘แคน’ ที่ส่งผ่านกาลเวลาจากรุ่นสู่รุ่น แม้เสียงแคนจะคุ้นหูคนไทยจำนวนมาก แต่ความลึกซึ้งและเรื่องราวเบื้องหลังของเครื่องดนตรีชนิดนี้มักถูกมองข้าม บทความนี้จะพาคุณไปสำรวจ 5 เรื่องน่าทึ่งเกี่ยวกับแคน โดยเฉพาะในฐานะ มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติโดย UNESCO ที่จะทำให้คุณมองแคนด้วยสายตาที่แตกต่างออกไป 1. ‘แคน’ คือ มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติโดย UNESCO นี่คือความภาคภูมิใจอันดับหนึ่งที่ทำให้ ‘แคน’ มีสถานะพิเศษในเวทีโลก! เมื่อปี พ.ศ. 2560 (ค.ศ. 2017) องค์การยูเนสโก (UNESCO) ได้ประกาศขึ้นทะเบียนให้ “ศิลปะการดนตรีและการทำแคนของลาว” (Khaen music of the Lao people) เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ (Intangible Cultural Heritage …

April 28, 2026Isan E-Bookการท่องเที่ยว, รถไฟ, รถไฟสายอีสาน, อีสาน, อีสานใต้, เที่ยวอีสานby ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

นั่งรถไฟไปเที่ยวอีสาน

นั่งรถไฟไปเที่ยวอีสาน ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : นั่งรถไฟไปเที่ยวอีสาน การพัฒนาการท่องเที่ยวโดยรถไฟสายอีสาน เพื่อสร้างมูลค่าเชิงพาณิชย์และส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ โดยใช้ “สื่อเพลง” เป็นเครื่องมือในการสื่อสารและส่งเสริมการท่องเที่ยว เนื้อหาหลักนำเสนอการสร้างสรรค์บทเพลง 3 เพลง ได้แก่ เพลงเที่ยวสบายใจรถไฟอีสานใต้ เพลงรถไฟสามช่า เพลง Blossom กัวราช่า ซึ่งแต่ละเพลงนำ “อัตลักษณ์วัฒนธรรมอีสาน” มาผสมผสานกับดนตรีสมัยใหม่ เพื่อสร้างประสบการณ์การท่องเที่ยวผ่านเสียงเพลง และกระตุ้นให้นักท่องเที่ยวเดินทางด้วยรถไฟ เอกสารยังเชื่อมโยง ประวัติศาสตร์ วิถีชีวิต และแหล่งท่องเที่ยว ในพื้นที่อีสานใต้ เช่น อุบลราชธานี ศรีสะเกษ สุรินทร์ บุรีรัมย์ และนครราชสีมา ผ่านเนื้อเพลง ทำให้เกิดภาพจำและแรงจูงใจในการท่องเที่ยว ประเด็นสำคัญ 1. แนวคิดโครงการ พัฒนาการท่องเที่ยว “รถไฟสายอีสาน” มุ่งสู่การใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์ ส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ ใช้ …

April 24, 2026Isan E-Bookการเป่าแคนยุคคลาสสิก, ชาติพันธุ์ไท–ลาว, เพลงแคน, แคนby ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

ทักษะสำคัญเพื่อการเป่าแคนยุคคลาสสิก

ทักษะสำคัญเพื่อการเป่าแคนยุคคลาสสิก ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : ทักษะสำคัญเพื่อการเป่าแคนยุคคลาสสิก ทักษะสำคัญเพื่อการเป่าแคนยุคคลาสสิค กล่าวถึงความรู้และทักษะที่จำเป็นในการเรียนรู้และเข้าใจการเป่าแคนอย่างลึกซึ้ง โดยมอง “แคน” ไม่ใช่เพียงเครื่องดนตรี แต่เป็นตัวแทนจิตวิญญาณของกลุ่มชาติพันธุ์ไท–ลาว การศึกษาแคนจึงต้องเข้าใจทั้งด้านประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และเทคนิคดนตรี เนื้อหาแบ่งเป็น 2 ส่วนสำคัญ คือ การอธิบายพัฒนาการ “ยุคของเพลงแคน” ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ทักษะหลักในการเป่าแคน ได้แก่ การฟัง การบรรเลง เทคนิคการใช้ลม และองค์ประกอบทางจิตใจของผู้เล่น โดยเฉพาะ “ยุคคลาสสิก” ถือเป็นช่วงสำคัญที่เพลงแคนมีความซับซ้อนด้านเทคนิคและการถ่ายทอดอารมณ์มากขึ้น จากการเปลี่ยนแปลงทางสังคม เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม ประเด็นสำคัญ 1. แคนกับอัตลักษณ์วัฒนธรรม แคนเป็นเครื่องดนตรีที่สะท้อน “จิตวิญญาณ” ของชาติพันธุ์ไท–ลาว ต้องศึกษาอย่างรอบด้าน ทั้งดนตรี สังคม และวัฒนธรรม เชื่อมโยงกับมานุษยวิทยาและสังคมวิทยา …

April 24, 2026ฮีตสิบสองคองสิบสี่บุญบั้งไฟ, บุญเดือนหก, ประเพณีอีสาน, ฮีตสิบสองby ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

ฮีตเดือนหก: บุญบั้งไฟ ตำนานพญาแถนกับการขอฝนของชาวอีสาน

ฮีตเดือนหก: บุญบั้งไฟ ตำนานพญาแถนกับการขอฝนของชาวอีสาน เมื่อย่างเข้าสู่เดือนหกตามปฏิทินจันทรคติ กลิ่นอายของความชุ่มฉ่ำและชีวิตชีวาจะเริ่มพัดพามาพร้อมกับ ประเพณีบุญบั้งไฟ ที่ยิ่งใหญ่และเป็นเอกลักษณ์ของชาวอีสาน นี่คือหนึ่งใน “ฮีตสิบสอง” หรือประเพณี 12 เดือนที่ชาวอีสานยึดถือปฏิบัติมาอย่างยาวนาน และเป็นมากกว่าแค่เทศกาลเฉลิมฉลอง แต่คือวิถีแห่งศรัทธา ความหวัง และความผูกพันกับธรรมชาติ บทความนี้จะพาคุณเจาะลึกถึงแก่นแท้ของ บุญบั้งไฟ ต้นกำเนิดจาก ตำนานพญาแถน และความสำคัญของการ ขอฝน ที่หล่อหลอมรวมเป็นจิตวิญญาณของ ชาวอีสาน มาทุกยุคสมัย บุญบั้งไฟ: ประเพณีแห่งการรอคอยสายฝน บุญบั้งไฟ หรือที่รู้จักกันในชื่อ “บุญเดือนหก” เป็นงานบุญสำคัญที่จัดขึ้นในช่วงต้นฤดูฝน โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ โดยเฉพาะ “พญาแถน” เทพเจ้าแห่งฝน เพื่อดลบันดาลให้ฝนฟ้าตกต้องตามฤดูกาล พืชพรรณธัญญาหารอุดมสมบูรณ์ และสร้างขวัญกำลังใจให้แก่เกษตรกรผู้เป็นกระดูกสันหลังของภูมิภาค หัวใจสำคัญของงานคือ “บั้งไฟ” หรือจรวดไม้ไผ่ที่บรรจุเชื้อเพลิงดินประสิว ซึ่งจะถูกจุดทะยานขึ้นสู่ท้องฟ้าด้วยเสียงสนั่นหวั่นไหว การแข่งขันจุดบั้งไฟไม่เพียงเป็นการแสดงความสามารถและงานฝีมือ แต่ยังแฝงไว้ด้วยความเชื่อที่ว่ายิ่งบั้งไฟพุ่งขึ้นสูงเท่าใด ก็ยิ่งเป็นการส่งสารแห่งความปรารถนาไปถึงพญาแถนได้อย่างศักดิ์สิทธิ์และชัดเจนมากขึ้นเท่านั้น …

April 22, 2026Isan E-Bookการแสดงพื้นบ้าน, ดินแดนอุษาคเนย์, ล้านช้าง, อีสาน, เพลงแคน, แคน, ไท–ลาวby ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

แคนวง แบบฉบับอีสานในยุควัฒนธรรมล้านช้าง

แคนวง แบบฉบับอีสานในยุควัฒนธรรมล้านช้าง ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : แคนวง แบบฉบับอีสานในยุควัฒนธรรมล้านช้าง แคนวง แบบฉบับอีสาน ในยุควัฒนธรรมล้านช้าง กล่าวถึงกำเนิด พัฒนาการ และบทบาทของ “แคน” ในบริบททางวัฒนธรรมของดินแดนอุษาคเนย์ โดยเฉพาะในกลุ่มชาติพันธุ์ไท–ลาว รวมถึงความสัมพันธ์กับอาณาจักรสำคัญ ได้แก่ อยุธยา ล้านช้าง และขอม ซึ่งมีอิทธิพลต่อรูปแบบ “เพลงแคน” และการแสดงดนตรีพื้นบ้าน แคนเป็นเครื่องดนตรีที่มีรากเหง้าร่วมในภูมิภาคอุษาคเนย์ พบในหลายชาติพันธุ์ แม้รูปร่างแตกต่างกัน แต่มีโครงสร้างและหลักการคล้ายกัน สะท้อนถึงแหล่งกำเนิดร่วมกัน และได้รับการพัฒนาแตกต่างตามบริบทวัฒนธรรม ในบริบทของอีสานและล้านช้าง “แคน” ถือเป็นเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่สำคัญ สะท้อนวิถีชีวิต ความเชื่อ และศิลปะพื้นบ้าน ขณะที่ในสมัยอยุธยา แม้มีการกล่าวถึงแคนในวรรณกรรม แต่ยังไม่ปรากฏชัดว่าเป็นเครื่องดนตรีหลักในราชสำนัก โดยมักเป็นของกลุ่มประชาชนเชื้อสายล้านช้างมากกว่า ประเด็นสำคัญ กำเนิดและการแพร่กระจายของแคน แคนมีต้นกำเนิดในดินแดนอุษาคเนย์ พบในหลายชาติพันธุ์ …

March 27, 2026อาหารพื้นบ้านอีสานLocalFoodThailand, ก้อยไข่มดแดง, ของดีบอกต่อ, ภูมิปัญญาชาวบ้าน, อาหารอีสาน, ไข่มดแดงby ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

ก้อยไข่มดแดง : มรดกภูมิปัญญาจากผืนป่า สู่จานอาหารระดับตำนานของคนอีสาน

ก้อยไข่มดแดง มรดกภูมิปัญญาจากผืนป่า สู่จานอาหารระดับตำนานของคนอีสาน เมื่อกล่าวถึง **อาหารอีสาน** หลายท่านคงนึกถึงรสชาติที่จัดจ้าน เปรี้ยว เผ็ด เค็ม นัว อันเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่หาใดเทียบ และในบรรดา **เมนูอีสาน** ที่หลากหลายนั้น มีอยู่หนึ่งเมนูที่ไม่ได้เป็นเพียงแค่อาหาร แต่เป็นผลรวมของภูมิปัญญา ความเข้าใจธรรมชาติ และวัฒนธรรมการกินที่สืบทอดกันมา นั่นคือ **ก้อยไข่มดแดง** สุดยอดเมนูที่สะท้อนถึงวิถีชีวิตคนอีสานอย่างแท้จริง ก้อยไข่มดแดง คืออะไร? **ก้อยไข่มดแดง** คือหนึ่งในประเภทของ “ก้อย” ซึ่งเป็นอาหารประเภทยำของภาคอีสานที่เน้นวัตถุดิบสดใหม่ คลุกเคล้ากับเครื่องปรุงรสจัดจ้าน หัวใจหลักของเมนูนี้คือ **ไข่มดแดง** วัตถุดิบธรรมชาติอันล้ำค่าที่ให้รสชาติเปรี้ยวอมมัน มีความกรุบกรอบในตัว ซึ่งแตกต่างจากเนื้อสัตว์ทั่วไปอย่างสิ้นเชิง การนำไข่มดแดงสด ๆ มาคลุกเคล้ากับข้าวคั่ว หอมแดง ต้นหอม ผักชี พริกป่น น้ำปลา และที่ขาดไม่ได้คือน้ำมะนาว (หรือบางครั้งก็ใช้ความเปรี้ยวจากไข่มดแดงเอง) ทำให้เกิดรสสัมผัสที่หลากหลาย …

March 26, 2026Isan E-Bookกลุ่มชาติพันธุ์ไท-ลาว, การแสดงพื้นเมือง, ดนตรีพื้นบ้าน, ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, ลำทางสั้น, ลำเพลิน, วัฒนธรรมพื้นบ้าน, วัฒนธรรมและประเพณี, ศิลปะการแสดงพื้นบ้าน, หมอลำ, อีสาน, อุบลราชธานี, เพลงพื้นบ้านอีสานby ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

ลำเพลิน ศิลปะการแสดงพื้นบ้านยุคเปิดประตูสู่อีสาน

ลำเพลิน ศิลปะการแสดงพื้นบ้านยุคเปิดประตูสู่อีสาน ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : ลำเพลิน ศิลปะการแสดงพื้นบ้านยุคเปิดประตูสู่อีสาน “ลำเพลิน” ในฐานะศิลปะการแสดงพื้นบ้านอีสานที่พัฒนามาจาก “หมอลำ” ซึ่งเป็นการขับร้องพื้นบ้านของกลุ่มชาติพันธุ์ไท-ลาว โดยลำเพลินเป็นรูปแบบที่เกิดขึ้นในยุคหลัง มีลักษณะเด่นด้านความสนุกสนาน จังหวะรวดเร็ว และได้รับอิทธิพลจากดนตรีสมัยใหม่ ลำเพลินมีพัฒนาการจากลำกลอน (ลำทางสั้น) โดยเฉพาะทำนองแบบอุบลราชธานี และเริ่มปรากฏประมาณ พ.ศ. 2498 ก่อนจะแพร่หลายไปทั่วภาคอีสาน สะท้อนถึงการปรับตัวของศิลปะพื้นบ้านให้เข้ากับบริบทสังคมและความนิยมของผู้ชมในแต่ละยุคสมัย ประเด็นสำคัญ หมอลำเป็นศิลปะการแสดงพื้นบ้านที่สะท้อนอัตลักษณ์ วัฒนธรรม และวิถีชีวิตของชาวอีสาน “ลำ” หมายถึงการขับร้อง ส่วน “หมอ” คือผู้มีความชำนาญ → รวมเป็น “หมอลำ” การลำมีหลายประเภท เช่น ลำผีฟ้า ลำพื้น ลำกลอน และลำหมู่ “ลำเพลิน” เป็นพัฒนาการของหมอลำในยุคใหม่ ไม่ใช่รูปแบบดั้งเดิม จุดเด่นของลำเพลิน …

March 25, 2026ฮีตสิบสองคองสิบสี่ก่อเจดีย์ทราย, ขึ้นปีใหม่ไทย, บุญเดือนห้า, ประเพณี, รดน้ำดำหัว, สงกรานต์, สรงน้ำพระ, สายน้ำ, เทศกาลสงกรานต์, ไทบ้านby ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

“บุญเดือนห้า” มากกว่าแค่เล่นน้ำ

“บุญเดือนห้า” มากกว่าแค่เล่นน้ำ : เจาะลึกความหมายของสงกรานต์สไตล์ไทบ้าน เมื่อลมร้อนพัดผ่านทุ่งนาที่ว่างเว้นจากการทำนา ดอกคูนสีเหลืองอร่ามเริ่มบานสะพรั่งเต็มสองข้างทาง นั่นคือสัญญาณที่คนอีสานรู้ดีว่า “บุญเดือนห้า” หรือเทศกาลสงกรานต์กำลังจะเริ่มต้นขึ้น สำหรับคนต่างถิ่น ภาพของสงกรานต์อาจหมายถึงปืนฉีดน้ำและการปะแป้ง แต่สำหรับ “ชาวไทบ้าน” สงกรานต์คือห้วงเวลาแห่งการเยียวยาหัวใจ การแสดงความกตัญญู และพิธีกรรมที่แฝงไปด้วยความเชื่ออันอ่อนโยน เมื่อพูดถึง “สงกรานต์” ภาพที่หลายคนนึกถึงอาจเป็นการเล่นน้ำอย่างสนุกสนานตามท้องถนน แต่สำหรับชุมชนอีสานหรือ “ไทบ้าน” แล้ว สงกรานต์ไม่ได้มีเพียงความชุ่มฉ่ำ หากคือ “บุญเดือนห้า” ตามฮีตสิบสอง คองสิบสี่ ที่แฝงไว้ด้วยคุณค่าทางจิตใจ วัฒนธรรม และความสัมพันธ์ของผู้คนในชุมชนอย่างลึกซึ้ง 🌼 ความหมายของ “บุญเดือนห้า” ในวิถีไทบ้าน “บุญเดือนห้า” คือหนึ่งในประเพณีสำคัญของชาวอีสาน ตรงกับช่วงเดือนเมษายน หรือเทศกาลสงกรานต์ ซึ่งถือเป็นการ “ขึ้นปีใหม่แบบดั้งเดิม” …

February 27, 2026มรดกภูมิปัญญาอีสานการแสดงพื้นบ้าน, วัฒนธรรมอีสาน, ศิลปะพื้นบ้านอีสาน, หนังตะลุงอีสาน, หนังประโมทัยby ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

หนังตะลุงอีสาน (หนังประโมทัย)

หนังตะลุงอีสาน (หนังประโมทัย) เปิดโลกมรดกวัฒนธรรมอีสานที่ต้องอนุรักษ์ก่อนเลือนหายไป ทำความรู้จักเสน่ห์ของการแสดงพื้นบ้านหายากที่ไม่ใช่แค่การละเล่น แต่คือจิตวิญญาณแห่งอีสาน ประเทศไทยอุดมไปด้วยมรดกทางวัฒนธรรมและศิลปะการแสดงพื้นบ้านที่หลากหลาย แต่ท่ามกลางความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีและกระแสโลกาภิวัตน์ ศิลปะหลายแขนงกำลังเผชิญกับความท้าทายครั้งสำคัญ หนึ่งในนั้นคือ “หนังประโมทัย” หรือ “หนังตะลุงอีสาน” การแสดงหุ่นเงาอันทรงเสน่ห์จากภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ที่วันนี้กำลังใกล้จะเลือนหายไปจากความทรงจำ หากไม่ได้รับการอนุรักษ์และฟื้นฟูอย่างเร่งด่วน พาทุกท่านไปทำความรู้จักกับหนังประโมทัย ศิลปะพื้นบ้านล้ำค่าที่สะท้อนวิถีชีวิต ความเชื่อ และภูมิปัญญาของชาวอีสาน เพื่อกระตุ้นให้เกิดความตตระหนักและร่วมกันเป็นส่วนหนึ่งในการรักษา “จิตวิญญาณแห่งอีสาน” นี้ไว้ให้คงอยู่คู่แผ่นดินไทย หนังประโมทัย คือหนังตะลุงของภาคอีสาน โดยการนำหมอลำกับหนังตะลุงมารวมกัน คำว่า “หนังประโมทัย”ท้องที่บางแห่งในภาคอีสานเรียก หนังปราโมทัย หรือ หนังปะโมทัย ซึ่งมาจากคำๆ เดียวกันคือ …

February 18, 2026ฮีตสิบสองคองสิบสี่บุญผะเหวด, ประเพณี, ประเพณีอีสาน, พระเวสสันดร, พระเวสสันดรชาดก, ฟังเทศน์, เดือนสาม, เดือนสี่, เทศน์มหาชาติby ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

“บุญผะเหวด” : แก่นแท้ประวัติศาสตร์และพุทธปรัชญาจากเทศน์มหาชาติ

“บุญผะเหวด” : แก่นแท้ประวัติศาสตร์และพุทธปรัชญาจากเทศน์มหาชาติ ประเพณีอีสานที่มากกว่าแค่การทำบุญ เสียงแคนเคล้ากลองตุ้ม กลิ่นธูปเทียนคละคลุ้ง พร้อมผู้คนที่หลั่งไหลเข้าวัดวาอาราม นั่นคือภาพคุ้นตาของ “บุญผะเหวด” หรือ “เทศน์มหาชาติ” ประเพณีสำคัญที่สืบทอดกันมายาวนานในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย และประเทศลาว หลายคนอาจคุ้นเคยกับการไปร่วมงานเพื่อทำบุญ ฟังเทศน์ และสนุกสนานกับมหรสพ แต่เบื้องหลังความงดงามทางวัฒนธรรมนี้ ซ่อนเร้นด้วยรากเหง้าทางประวัติศาสตร์และแก่นแท้แห่งพุทธปรัชญาที่ลึกซึ้งเกินกว่าที่เราเคยรับรู้ บทความนี้จะพาคุณไปสำรวจที่มาและความหมายอันทรงคุณค่าของ บุญผะเหวด หรือ เทศน์มหาชาติ เพื่อให้เราได้เข้าใจถึงมิติทางประวัติศาสตร์และพุทธธรรมที่หล่อหลอมประเพณีนี้ขึ้นมาอย่างแท้จริง บุญผะเหวดคืออะไร? บุญผะเหวด หรือที่รู้จักกันในภาคกลางว่า “เทศน์มหาชาติ” คือประเพณีการทำบุญครั้งใหญ่ของพุทธศาสนิกชน โดยเฉพาะในภูมิภาคอีสานและประเทศลาว ซึ่งเป็นโอกาสในการฟังเรื่องราวของพระเวสสันดรชาดก อันเป็นชาติสุดท้ายและยิ่งใหญ่ที่สุดของพระโพธิสัตว์ก่อนที่จะมาตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า การจัดงานมักจะมีขึ้นในช่วงเดือนสามหรือเดือนสี่ (กุมภาพันธ์-มีนาคม) โดยมีหัวใจสำคัญคือการอัญเชิญพระพุทธมนต์ และการเทศนาธรรมเรื่องพระเวสสันดรชาดกทั้ง 13 กัณฑ์ (บท) ให้จบภายในวันเดียว ซึ่งเชื่อกันว่าจะได้รับอานิสงส์อย่างมหาศาล … รากเหง้าทางประวัติศาสตร์ของบุญผะเหวด… เพื่อจะเข้าใจบุญผะเหวดอย่างถ่องแท้ เราต้องย้อนกลับไปทำความเข้าใจถึงที่มาของพระเวสสันดรชาดก …