News

  สืบสานตำนานแคน เครื่องดนตรีจากสรวงสวรรค์และมรดกเสียงแห่งแผ่นดินอีสาน ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงของสังคมและกระแสดนตรีร่วมสมัยที่เข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวัน ยังมีเสียงดนตรีพื้นบ้านชนิดหนึ่งที่คงเอกลักษณ์และความไพเราะไว้ได้อย่างน่าประทับใจ นั่นคือ “เสียงแคน” เครื่องดนตรีพื้นบ้านที่ผูกพันกับวิถีชีวิต ความเชื่อ และวัฒนธรรมของชาวอีสานมาอย่างยาวนาน เสียงแคนมิได้เป็นเพียงท่วงทำนองที่สร้างความเพลิดเพลิน หากยังสะท้อนเรื่องราวความเป็นอยู่ ความสุข ความทุกข์ ตลอดจนความผูกพันระหว่างผู้คนกับถิ่นฐานบ้านเกิด แคนเป็นเครื่องดนตรีที่เกิดจากภูมิปัญญาในการนำวัสดุธรรมชาติ โดยเฉพาะไม้ไผ่ มาประดิษฐ์ให้เกิดเสียงดนตรีที่มีเอกลักษณ์ ด้วยท่วงทำนองที่นุ่มนวล อ่อนหวาน และบางครั้งก็แฝงด้วยความสนุกสนานเร้าใจ จึงไม่น่าแปลกใจที่เสียงแคนจะกลายเป็นส่วนหนึ่งของความทรงจำและอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของผู้คนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ บทความนี้นำเสนอเรื่องราวความเป็นมาของแคน ตั้งแต่ตำนานการกำเนิด ลักษณะและส่วนประกอบ ภูมิปัญญาการประดิษฐ์ เทคนิคการบรรเลง ตลอดจนบทบาทของแคนในวิถีชีวิตและประเพณีของชาวอีสาน เพื่อให้เห็นถึงคุณค่าของมรดกทางวัฒนธรรมที่ควรได้รับการอนุรักษ์ สืบทอด และพัฒนาให้คงอยู่คู่สังคมไทยสืบไป กำเนิดและตำนานแคน เสียงดนตรีจากธรรมชาติสู่ความเชื่อแห่งสรวงสวรรค์ แคนเป็นเครื่องดนตรีพื้นบ้านที่มีประวัติความเป็นมายาวนานและเกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมของกลุ่มชนในภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง โดยเฉพาะชาวไทยอีสานและชาวลาว เรื่องราวการกำเนิดของแคนปรากฏอยู่ในตำนานและคำบอกเล่าที่สืบทอดกันมาหลายรูปแบบ สะท้อนให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ ธรรมชาติ และความเชื่อในสังคมดั้งเดิม         ตำนานที่เป็นที่รู้จักเรื่องหนึ่งกล่าวถึงหญิงหม้ายผู้มีความสามารถในการประดิษฐ์เครื่องดนตรี นางได้ยินเสียงนกการเวกขับขานอย่างไพเราะ …
Read more
                   หมอลำ : จากความเชื่อเรื่องแถนสู่ศิลปะการแสดงแห่งลุ่มน้ำโขง          หมอลำเป็นศิลปะการแสดงพื้นบ้านที่มีเอกลักษณ์โดดเด่นและมีความผูกพันกับวิถีชีวิตของชาวอีสานมาอย่างยาวนาน ด้วยท่วงทำนองการขับร้องที่ไพเราะ การใช้ภาษาถิ่นที่มีสัมผัสคล้องจอง ตลอดจนการบรรเลงดนตรีประกอบ โดยเฉพาะเสียงแคนที่เป็นเอกลักษณ์ ทำให้หมอลำเป็นทั้งศิลปะการแสดงเพื่อความบันเทิงและสื่อกลางในการถ่ายทอดเรื่องราว ความเชื่อ ค่านิยม และภูมิปัญญาของผู้คนในท้องถิ่น                เมื่อกล่าวถึงหมอลำ หลายคนอาจนึกถึงการแสดงบนเวทีที่เต็มไปด้วยแสง สี เสียง และลีลาการฟ้อนรำอันสนุกสนาน แต่หากย้อนกลับไปศึกษารากฐานทางวัฒนธรรม จะพบว่าหมอลำมีความสัมพันธ์กับการเล่าเรื่อง การขับร้องบทกลอน วรรณกรรมพื้นบ้าน และความเชื่อดั้งเดิมของผู้คนในภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง โดยเฉพาะความเชื่อเกี่ยวกับแถนหรือฟ้าแถน ซึ่งมีบทบาทสำคัญในโลกทัศน์ของกลุ่มวัฒนธรรมไทยและลาว หมอลำจึงมิได้เป็นเพียงมหรสพที่สร้างความสนุกสนานให้แก่ผู้ชม …
Read more
     ตำนานอีสาน เรื่อง ผาแดงนางไอ่ ตำนานอีสาน เรื่อง ผาแดงนางไอ่ ความรัก ความแค้น และโศกนาฏกรรมแห่งหนองหาน ตำนานผาแดงนางไอ่เป็นวรรณกรรมพื้นบ้านอีสานที่ได้รับการเล่าขานและสืบทอดมาอย่างยาวนาน เรื่องราวกล่าวถึงความรักระหว่างท้าวผาแดงกับนางไอ่คำ ซึ่งต้องเผชิญกับอุปสรรคจากความรักของท้าวภังคี โอรสพญานาคแห่งเมืองบาดาล จนนำไปสู่ความขัดแย้ง การสูญเสีย และการล่มสลายของบ้านเมือง กลายเป็นเรื่องเล่าที่สะท้อนความเชื่อเกี่ยวกับพญานาค ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ ตลอดจนคติสอนใจเกี่ยวกับความรัก ความโกรธ และผลของการกระทำ ความโดดเด่นของตำนานเรื่องนี้อยู่ที่การผสมผสานเรื่องราวความรักเข้ากับความเชื่อและภูมิประเทศของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยเฉพาะหนองหานกุมภวาปี จังหวัดอุดรธานี และหนองหาร จังหวัดสกลนคร ซึ่งต่างมีเรื่องเล่าท้องถิ่นที่เชื่อมโยงกับตำนานผาแดงนางไอ่ แม้รายละเอียดของเรื่องจะแตกต่างกันตามสำนวนที่ถ่ายทอด แต่ยังคงมีเหตุการณ์สำคัญร่วมกัน ได้แก่ ความรักของตัวละคร การแปลงกายเป็นกระรอกเผือก การเสียชีวิตของท้าวภังคี และการล่มของเมืองจากความโกรธแค้นของพญานาค บทความนี้นำเสนอเรื่องราวตามสำนวนที่สัมพันธ์กับเมืองกุมภวาปี จังหวัดอุดรธานีเป็นหลัก พร้อมอธิบายความเชื่อและคุณค่าทางวัฒนธรรมที่ปรากฏในตำนาน เพื่อให้ผู้อ่านเข้าใจความสำคัญของวรรณกรรมพื้นบ้านเรื่องนี้ในฐานะมรดกทางภูมิปัญญาที่สะท้อนความคิด ความเชื่อ และความทรงจำร่วมของชาวอีสาน เมืองสุวรรณโคมคำ จุดเริ่มต้นแห่งตำนานความรัก เรื่องราวเริ่มต้นขึ้น ณ …
Read more
ผญาฮีตเดือนสิบ บุญข้าวสาก : ส่งบุญถึงผู้ล่วงลับ สืบฮีตสิบสองอีสาน “ฮีตหนึ่งนั้น เมื่อเทิงเดือนสิบแล้วทายกทอดบวยบาน เบิกพลีทำทานต่อมาสองซ้ำ ข้าวสลากนำไปให้สังโฆทานทอด พากันหวังยอดแก้วนิพพานพุ้นพ้นที่สูง ฝูงหมู่ลุงอาว์ป้าคณาเนือง น้อมส่งศรัทธาลงทอดไว้ทานให้แผ่ไป อุทิศให้ฝูงเปรตเปโต พากันโมทนานำสู่คนจนเกลี้ยง” บทผญานี้กล่าวถึง บุญข้าวสาก หรือ บุญข้าวสลาก ประเพณีบุญเดือนสิบของชาวอีสานที่ลูกหลานร่วมกันทำบุญถวายทาน และอุทิศส่วนกุศลแก่ญาติพี่น้องผู้ล่วงลับ คำว่า “ข้าวสลาก” สื่อถึงการถวายทานโดยใช้สลาก ชาวบ้านจัดเตรียมอาหารและเครื่องไทยทานไปวัด แล้วถวายตามธรรมเนียมของแต่ละท้องถิ่น นอกจากการทำบุญแล้ว บางชุมชนยังจัดห่อข้าวสากเพื่อระลึกถึงผู้ล่วงลับและกรวดน้ำอุทิศส่วนกุศล บุญข้าวสากจึงเป็นช่วงเวลาที่ครอบครัวได้รำลึกถึงบรรพบุรุษ แสดงความกตัญญู และร่วมกันสืบทอด ฮีตสิบสอง ให้คงอยู่ในวิถีชีวิตชาวอีสาน Post by  Duangduean Chaisoda โพสต์เมื่อ 29 กันยายน 2569, เวลา 11.20 น.
Read more
ฮูปแต้มอีสาน กัณฑ์วนประเวศน์ ณ วัดป่าเลไลย์ อำเภอนาดูน จังหวัดมหาสารคาม เรื่องราวจากมหาเวสสันดรชาดกที่สะท้อนความอดทน ความเสียสละ และการไม่ทอดทิ้งกันในยามทุกข์ยาก ฮูปแต้ม หรือจิตรกรรมฝาผนังแบบพื้นถิ่นอีสาน ณ วัดป่าเลไลย์ อำเภอนาดูน จังหวัดมหาสารคาม ถ่ายทอดเรื่องราวจากมหาเวสสันดรชาดก ตอน กัณฑ์วนประเวศน์ เวสสันดรชาดก เวสสันดรชาดกเป็นชาดกเรื่องสุดท้ายในทศชาติชาดก กล่าวถึงพระเวสสันดร พระโพธิสัตว์ผู้ทรงบำเพ็ญทานบารมีอย่างยิ่งยวด โดยทรงบริจาคทรัพย์สิน ช้างปัจจัยนาเคนทร์ พระโอรส พระธิดา และพระนางมัทรี เพื่อบำเพ็ญบารมีให้สมบูรณ์ก่อนตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในพระชาติถัดมา เนื้อเรื่องเวสสันดรชาดกแบ่งออกเป็น 13 กัณฑ์ ได้แก่ กัณฑ์ทศพร กัณฑ์หิมพานต์ กัณฑ์ทานกัณฑ์ กัณฑ์วนประเวศน์ กัณฑ์ชูชก กัณฑ์จุลพน กัณฑ์มหาพน กัณฑ์กุมาร กัณฑ์มัทรี กัณฑ์สักกบรรพ กัณฑ์มหาราช กัณฑ์ฉกษัตริย์ และกัณฑ์นครกัณฑ์ …
Read more
ISAN  E-book เรื่อง การศึกษาตำรายาสมุนไพรในเอกสารโบราณ ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : การศึกษาตำรายาสมุนไพรในเอกสารโบราณ                 หนังสือเล่มนี้จัดทำขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อมุ่งเน้นให้ผู้เรียนและผู้ศึกษามีความตระหนักถึงคุณค่าและความสำคัญของตำรายาสมุนไพรที่บันทึกอยู่ในเอกสารโบราณประเภทต่าง ๆ พร้อมทั้งสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับระบบภาษา อักขรวิธี และตัวอักษรโบราณที่ใช้ในภูมิภาคอีสานและลุ่มน้ำโขง ตลอดจนเสริมสร้างทักษะเบื้องต้นในการปริวรรต (การถอดอักษร) และการวิเคราะห์ตำรายาสมุนไพรจากเอกสารโบราณจริง สาระสังเขป โครงสร้างและสาระสำคัญของเนื้อหา เนื้อหาภายในเล่มจำนวน 186 หน้า แบ่งออกเป็น 14 บทหลัก โดยสามารถจัดกลุ่มสาระสำคัญได้ดังนี้ ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับเอกสารโบราณและพัฒนาการตัวอักษร (บทที่ 1–3) อธิบายถึงคุณค่า ความสำคัญ และประเภทของเอกสารโบราณ ได้แก่ จารึก คัมภีร์ใบลาน สมุดไทย กระดาษเพลา สมุดฝรั่ง …
Read more
ISAN  E-book เรื่อง พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง   ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง สรุปประเด็นสำคัญจากหนังสือ “พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง” หนังสือ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง จัดพิมพ์โดยกรมศิลปากร พ.ศ. 2530 เนื้อหากล่าวถึงประวัติความเป็นมาของแหล่งโบราณคดีบ้านเชียง จังหวัดอุดรธานี การขุดค้นทางโบราณคดี วิถีชีวิตมนุษย์ก่อนประวัติศาสตร์ ตลอดจนโบราณวัตถุที่สะท้อนพัฒนาการของชุมชนโบราณ ประเด็นสำคัญ 8 ด้าน ความสำคัญของแหล่งโบราณคดีบ้านเชียง บ้านเชียงตั้งอยู่ในอำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี เป็นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนประวัติศาสตร์ที่สำคัญของประเทศไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีหลักฐานแสดงถึงการตั้งถิ่นฐาน การดำรงชีวิต และพัฒนาการทางวัฒนธรรมของมนุษย์ในอดีต การค้นพบและการศึกษาทางโบราณคดี การพบภาชนะดินเผาและโบราณวัตถุในพื้นที่นำไปสู่การสำรวจและขุดค้นอย่างเป็นระบบ โดยกรมศิลปากรและนักวิชาการทั้งชาวไทยและต่างประเทศ หลักฐานที่ค้นพบช่วยอธิบายประวัติศาสตร์ของชุมชนบ้านเชียง การตั้งถิ่นฐานและวิถีชีวิตของชุมชนโบราณ ชุมชนบ้านเชียงมีการตั้งถิ่นฐานอย่างต่อเนื่อง ประกอบอาชีพเกษตรกรรม เลี้ยงสัตว์ ล่าสัตว์ และใช้ทรัพยากรธรรมชาติ …
Read more
ISAN  E-book เรื่อง ๒๐ เมนูอาหารพื้นบ้านอีสาน ชุดที่ ๑  ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : ๒๐ เมนูอาหารพื้นบ้านอีสาน ชุดที่ ๑    หนังสือ “๒๐ เมนูอาหารพื้นบ้านอีสาน ชุดที่ ๑” (เรียบเรียงโดย นายกีรติวจน์ ธนภัทรธุวานันท์ สถาบันวิจัยศิลปะและวัฒนธรรมอีสาน มหาวิทยาลัยมหาสารคาม) สามารถสรุปประเด็นสำคัญออกเป็น 4 ส่วนหลัก ดังนี้ บริบททางสังคมและวัฒนธรรมอีสาน พัฒนาการทางประวัติศาสตร์: ตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ (เริ่มตั้งหลักแหล่งเมื่อประมาณ 9,000 ปีมาแล้ว) จนถึงการเข้าสู่สังคมเกษตรกรรม รู้จักทำนาดำ ใช้โลหะถลุงเหล็ก และทำภาชนะดินเผา ต่อมาในยุคประวัติศาสตร์มีการรวมตัวเป็นนครรัฐผ่านความสัมพันธ์เชิงเครือญาติ พันธมิตร และการค้า (เกลือและเหล็ก) จารีตประเพณี (ฮีตสิบสอง …
Read more
ISAN  E-book เรื่อง โคกล่ามบ้านเฮา   ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : โคกล่ามบ้านเฮา สรุปประเด็นสำคัญจากคู่มือชุมชน “โคกล่ามบ้านเฮา : เรื่องราวยิ่งใหญ่ จากชุมชนเล็ก ๆ” ได้ดังนี้ ข้อมูลทั่วไปและการเดินทาง บริบทชุมชน: ชุมชนบ้านโคกล่าม ตั้งอยู่ที่ตำบลหนองบัว อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย จังหวัดมหาสารคาม เป็นชุมชนขนาดเล็กพื้นที่ชายขอบติดเขตจังหวัดบุรีรัมย์ แบ่งการปกครองเป็น 2 หมู่บ้าน (หมู่ที่ 10 และ 12) มีประชากร 447 คน รวม 88 ครัวเรือน ชื่อ “โคกล่าม”: หมายถึง ป่าโคกที่มีลักษณะราบต่ำและทอดตัวยาว การเดินทาง: สามารถเดินทางมาได้ 3 เส้นทางหลัก ทั้งจากอำเภอพยัคฆภูมิพิสัย …
Read more
ISAN  E-book เรื่อง เมืองโบราณกันทรวิชัย  ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : เมืองโบราณกันทรวิชัย    ประเด็นสำคัญจากหนังสือ “เมืองโบราณกันทรวิชัย” (จัดทำโดย พระวัชรสารธรรมุนี และคณะ) ซึ่งรวบรวมประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และพัฒนาการของเมืองโบราณกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม ออกเป็นประเด็นหลักๆ ดังนี้ ลำดับพัฒนาการทางประวัติศาสตร์ (6 ช่วงเวลา) เมืองโบราณกันทรวิชัยมีประวัติศาสตร์การตั้งถิ่นฐานอย่างยาวนานกว่าพันปี โดยแบ่งออกเป็น 6 ช่วงสำคัญ ได้แก่ ช่วงที่ 1 สมัยก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลาย: ปรากฏร่องรอยผังเมืองโบราณทรงวงรีรูปไข่ซ้อนกัน 2 ชั้น มีแนวคูน้ำคันดินล้อมรอบ (ประมาณ 2,500–1,000 ปีมาแล้ว) และพบหลักฐานโบราณวัตถุ เช่น หินดุ ดินเผา และเบ้าหลอมโลหะ ช่วงที่ 2 …
Read more
189963