News - ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

September 29, 2026ฮีตสิบสองคองสิบสี่บุญข้าวสาก, บุญเดือนสิบ, ผญาอีสาน, ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร, ฮีตสิบสองby ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

ผญาฮีตเดือนสิบ บุญข้าวสาก

ผญาฮีตเดือนสิบ บุญข้าวสาก : ส่งบุญถึงผู้ล่วงลับ สืบฮีตสิบสองอีสาน “ฮีตหนึ่งนั้น เมื่อเทิงเดือนสิบแล้วทายกทอดบวยบาน เบิกพลีทำทานต่อมาสองซ้ำ ข้าวสลากนำไปให้สังโฆทานทอด พากันหวังยอดแก้วนิพพานพุ้นพ้นที่สูง ฝูงหมู่ลุงอาว์ป้าคณาเนือง น้อมส่งศรัทธาลงทอดไว้ทานให้แผ่ไป อุทิศให้ฝูงเปรตเปโต พากันโมทนานำสู่คนจนเกลี้ยง” บทผญานี้กล่าวถึง บุญข้าวสาก หรือ บุญข้าวสลาก ประเพณีบุญเดือนสิบของชาวอีสานที่ลูกหลานร่วมกันทำบุญถวายทาน และอุทิศส่วนกุศลแก่ญาติพี่น้องผู้ล่วงลับ คำว่า “ข้าวสลาก” สื่อถึงการถวายทานโดยใช้สลาก ชาวบ้านจัดเตรียมอาหารและเครื่องไทยทานไปวัด แล้วถวายตามธรรมเนียมของแต่ละท้องถิ่น นอกจากการทำบุญแล้ว บางชุมชนยังจัดห่อข้าวสากเพื่อระลึกถึงผู้ล่วงลับและกรวดน้ำอุทิศส่วนกุศล บุญข้าวสากจึงเป็นช่วงเวลาที่ครอบครัวได้รำลึกถึงบรรพบุรุษ แสดงความกตัญญู และร่วมกันสืบทอด ฮีตสิบสอง ให้คงอยู่ในวิถีชีวิตชาวอีสาน Post by Duangduean Chaisoda โพสต์เมื่อ 29 กันยายน 2569, เวลา 11.20 น.

September 14, 2026ฮีตสิบสองคองสิบสี่, ฮูปแต้มอีสานจิตรกรรมฝาผนังอีสาน, บุญประเพณี, บุญผะเหวด, ประเพณีอีสาน, พระเวสสันดรชาดก, มรดกภูมิปัญญา, ฮีตเดือน4, ฮูปแต้ม, ฮูปแต้มอีสาน, เทศน์มหาชาติby ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

ฮูปแต้มอีสานกัณฑ์วนประเวศน์

ฮูปแต้มอีสาน กัณฑ์วนประเวศน์ ณ วัดป่าเลไลย์ อำเภอนาดูน จังหวัดมหาสารคาม เรื่องราวจากมหาเวสสันดรชาดกที่สะท้อนความอดทน ความเสียสละ และการไม่ทอดทิ้งกันในยามทุกข์ยาก ฮูปแต้ม หรือจิตรกรรมฝาผนังแบบพื้นถิ่นอีสาน ณ วัดป่าเลไลย์ อำเภอนาดูน จังหวัดมหาสารคาม ถ่ายทอดเรื่องราวจากมหาเวสสันดรชาดก ตอน กัณฑ์วนประเวศน์ เวสสันดรชาดก เวสสันดรชาดกเป็นชาดกเรื่องสุดท้ายในทศชาติชาดก กล่าวถึงพระเวสสันดร พระโพธิสัตว์ผู้ทรงบำเพ็ญทานบารมีอย่างยิ่งยวด โดยทรงบริจาคทรัพย์สิน ช้างปัจจัยนาเคนทร์ พระโอรส พระธิดา และพระนางมัทรี เพื่อบำเพ็ญบารมีให้สมบูรณ์ก่อนตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในพระชาติถัดมา เนื้อเรื่องเวสสันดรชาดกแบ่งออกเป็น 13 กัณฑ์ ได้แก่ กัณฑ์ทศพร กัณฑ์หิมพานต์ กัณฑ์ทานกัณฑ์ กัณฑ์วนประเวศน์ กัณฑ์ชูชก กัณฑ์จุลพน กัณฑ์มหาพน กัณฑ์กุมาร กัณฑ์มัทรี กัณฑ์สักกบรรพ กัณฑ์มหาราช กัณฑ์ฉกษัตริย์ และกัณฑ์นครกัณฑ์ …

August 17, 2026Isan E-Book๒๐ เมนูอาหารพื้นบ้านอีสาน, อาหารพื้นบ้านอีสาน, อีสาน, เมนูอาหาร, เมนูอาหารพื้นบ้านอีสานby ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

๒๐ เมนูอาหารพื้นบ้านอีสาน ชุดที่ ๑

ISAN E-book เรื่อง ๒๐ เมนูอาหารพื้นบ้านอีสาน ชุดที่ ๑ ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : ๒๐ เมนูอาหารพื้นบ้านอีสาน ชุดที่ ๑ หนังสือ “๒๐ เมนูอาหารพื้นบ้านอีสาน ชุดที่ ๑” (เรียบเรียงโดย นายกีรติวจน์ ธนภัทรธุวานันท์ สถาบันวิจัยศิลปะและวัฒนธรรมอีสาน มหาวิทยาลัยมหาสารคาม) สามารถสรุปประเด็นสำคัญออกเป็น 4 ส่วนหลัก ดังนี้ บริบททางสังคมและวัฒนธรรมอีสาน พัฒนาการทางประวัติศาสตร์: ตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ (เริ่มตั้งหลักแหล่งเมื่อประมาณ 9,000 ปีมาแล้ว) จนถึงการเข้าสู่สังคมเกษตรกรรม รู้จักทำนาดำ ใช้โลหะถลุงเหล็ก และทำภาชนะดินเผา ต่อมาในยุคประวัติศาสตร์มีการรวมตัวเป็นนครรัฐผ่านความสัมพันธ์เชิงเครือญาติ พันธมิตร และการค้า (เกลือและเหล็ก) จารีตประเพณี (ฮีตสิบสอง …

August 14, 2026Isan E-Bookจังหวัดมหาสารคาม, ตำบลหนองบัว, บ้านเฮา, ประวัติศาสตร์, อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย, โคกล่าม, โคกล่ามบ้านเฮาby ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

โคกล่ามบ้านเฮา

ISAN E-book เรื่อง โคกล่ามบ้านเฮา ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : โคกล่ามบ้านเฮา สรุปประเด็นสำคัญจากคู่มือชุมชน “โคกล่ามบ้านเฮา : เรื่องราวยิ่งใหญ่ จากชุมชนเล็ก ๆ” ได้ดังนี้ ข้อมูลทั่วไปและการเดินทาง บริบทชุมชน: ชุมชนบ้านโคกล่าม ตั้งอยู่ที่ตำบลหนองบัว อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย จังหวัดมหาสารคาม เป็นชุมชนขนาดเล็กพื้นที่ชายขอบติดเขตจังหวัดบุรีรัมย์ แบ่งการปกครองเป็น 2 หมู่บ้าน (หมู่ที่ 10 และ 12) มีประชากร 447 คน รวม 88 ครัวเรือน ชื่อ “โคกล่าม”: หมายถึง ป่าโคกที่มีลักษณะราบต่ำและทอดตัวยาว การเดินทาง: สามารถเดินทางมาได้ 3 เส้นทางหลัก ทั้งจากอำเภอพยัคฆภูมิพิสัย …

August 13, 2026Isan E-Bookกันทรวิชัย, จังหวัดมหาสารคาม, ประวัติศาสตร์, วัฒนธรรม, เมืองโบราณ, เมืองโบราณกันทรวิชัยby ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

เมืองโบราณกันทรวิชัย

ISAN E-book เรื่อง เมืองโบราณกันทรวิชัย ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : เมืองโบราณกันทรวิชัย ประเด็นสำคัญจากหนังสือ “เมืองโบราณกันทรวิชัย” (จัดทำโดย พระวัชรสารธรรมุนี และคณะ) ซึ่งรวบรวมประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และพัฒนาการของเมืองโบราณกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม ออกเป็นประเด็นหลักๆ ดังนี้ ลำดับพัฒนาการทางประวัติศาสตร์ (6 ช่วงเวลา) เมืองโบราณกันทรวิชัยมีประวัติศาสตร์การตั้งถิ่นฐานอย่างยาวนานกว่าพันปี โดยแบ่งออกเป็น 6 ช่วงสำคัญ ได้แก่ ช่วงที่ 1 สมัยก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลาย: ปรากฏร่องรอยผังเมืองโบราณทรงวงรีรูปไข่ซ้อนกัน 2 ชั้น มีแนวคูน้ำคันดินล้อมรอบ (ประมาณ 2,500–1,000 ปีมาแล้ว) และพบหลักฐานโบราณวัตถุ เช่น หินดุ ดินเผา และเบ้าหลอมโลหะ ช่วงที่ 2 …

July 23, 2026Isan E-Bookทุ่งกุลาร้องไห้, อุบลราชธานี, โบราณคดี, โบราณคดีในพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้by ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

โบราณคดีในพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้

ISAN E-book เรื่อง โบราณคดีในพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้ ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : โบราณคดีในพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้ หนังสือ “โบราณคดีในพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้” จัดพิมพ์โดยสำนักศิลปากรที่ 11 อุบลราชธานี กรมศิลปากร (ปีที่พิมพ์ 2553) เป็นรายงานทางวิชาการที่ประมวลผลจากการสำรวจและการขุดค้นทางโบราณคดีในเขตทุ่งกุลาร้องไห้ ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ 5 จังหวัด ได้แก่ ร้อยเอ็ด มหาสารคาม สุรินทร์ ศรีสะเกษ และยโสธร โดยมีประเด็นสำคัญที่สามารถสรุปได้ดังนี้: วัตถุประสงค์และภาพลักษณ์ใหม่ของทุ่งกุลาร้องไห้ การเปลี่ยนมุมมอง: เดิมทุ่งกุลาร้องไห้มักถูกจดจำในฐานะผืนดินที่แห้งแล้งและยากลำบากต่อการดำรงชีวิต แต่ในแง่มุมทางโบราณคดี พื้นที่แห่งนี้กลับเคยเป็นศูนย์กลางชุมชนที่มีความอุดมสมบูรณ์ มีผู้คนอยู่อาศัยมาอย่างหนาแน่นและยาวนานตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ เป้าหมายการวิจัย: หนังสือเล่มนี้สรุปผลจากโครงการวิจัย “การศึกษาประเพณีการฝังศพในสมัยก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลายของวัฒนธรรมทุ่งกุลาร้องไห้” (ช่วงปี พ.ศ. 2544–2546) และการขุดค้นเพิ่มเติมในปี 2551–2552 เพื่ออธิบายวิถีชีวิต ระบบความเชื่อ …

July 17, 2026Isan E-Bookการสร้างสุขภาพด้วยภูมิปัญญาอีสาน, การใช้ยา, ข้อห้าม, ขะลำ, ความเชื่อ, ตำรับยาพื้นบ้าน, ปรัชญาการกินของคนอีสาน, พิธีกรรม, ภูมิปัญญาอีสาน, ยาสมุนไพร, สร้างสุขภาพด้วยภูมิปัญญาอีสานby ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

การสร้างสุขภาพด้วยภูมิปัญญาอีสาน

การสร้างสุขภาพด้วยภูมิปัญญาอีสาน ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : การสร้างสุขภาพด้วยภูมิปัญญาอีสาน หนังสือ “การสร้างสุขภาพด้วยภูมิปัญญาอีสาน” จัดทำโดยชมรมภูมิปัญญาอีสานจังหวัดมหาสารคาม (ปีที่พิมพ์ 2550) เป็นผลผลิตจาก “โครงการสืบทอดภูมิปัญญาอีสานในการส่งเสริมสุขภาพของคนไทย” โดยได้ทำการศึกษา รวบรวม และทดลองปฏิบัติจริงในหมู่บ้านนำร่อง (บ้านเชียงเหียน ตำบลเขวา อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม) ประเด็นสำคัญของหนังสือเล่มนี้สามาiถสรุปแบ่งออกเป็น 4 ด้านหลัก (หัวใจของการส่งเสริมสุขภาพกายและใจตามวิถีอีสาน) ดังนี้: ภูมิปัญญาเกี่ยวกับอาหารอีสานพื้นบ้าน ปรัชญาการกินของคนอีสาน: คนอีสานมีหลักยึดในการกินคือ “กินข้าวเป็นหลัก กินผักเป็นยา กินปลาเป็นอาหาร และเฮ็ดเวียกเฮ็ดงาน ตางเซาอีแลง” (ทำงานประจำวันเป็นการออกกำลังกาย) กินข้าวเป็นหลัก: นิยมรับประทาน “ข้าวเหนียว” ซึ่งให้พลังงานสูง เอื้อต่อการทำงานหนักในไร่นา และทำให้เกิดความอดทน กินผักเป็นยา: อาหารอีสานแทบทุกมื้อจะมีผักพื้นบ้านเป็นส่วนประกอบ ซึ่งผักพื้นบ้านเหล่านี้มีสรรพคุณทางยาสมุนไพรในตัวสูง เช่น …

June 24, 2026มรดกภูมิปัญญาอีสานผ้าไทยใส่ให้สนุก, ผ้าไหมชัยภูมิ, ผ้าไหมลายหมี่คั่นขอนารี, ผ้าไหมอีสาน, ผ้าไหมไทย, ภูมิปัญญาท้องถิ่น, มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ, วัฒนธรรมไทย, หัตถกรรมไทย, อัตลักษณ์ชัยภูมิby ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

ผ้าไหมลายหมี่คั่นขอนารี อัตลักษณ์ผืนผ้าแห่งชัยภูมิ

ผ้าไหมลายหมี่คั่นขอนารี อัตลักษณ์ผืนผ้าแห่งชัยภูมิ เปิดตำนาน “ผ้าไหมลายหมี่คั่นขอนารี” อัตลักษณ์แห่งชัยภูมิ สืบสานภูมิปัญญาสู่ผืนผ้าแห่งความภาคภูมิใจ ในบรรดามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของไทย “ผ้าไหม” นับเป็นงานหัตถศิลป์อันทรงคุณค่าที่สะท้อนวิถีชีวิต ความเชื่อ และความงดงามของแต่ละท้องถิ่นได้อย่างโดดเด่น หนึ่งในผ้าไหมที่ได้รับการยกย่องให้เป็นอัตลักษณ์สำคัญของจังหวัดชัยภูมิ คือ “ผ้าไหมลายหมี่คั่นขอนารี” ลวดลายอันวิจิตรที่เกิดจากภูมิปัญญาการทอผ้าของบรรพชน และได้รับการสืบทอดต่อเนื่องจากรุ่นสู่รุ่นจนกลายเป็นมรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่าของชาวชัยภูมิ รากเหง้าแห่งภูมิปัญญาผ้าไหมชัยภูมิ ประวัติการทอผ้าไหมของชาวชัยภูมิมีความเป็นมายาวนานกว่า 200 ปี …

June 18, 2026Isan E-Bookมวยโบราณ, มวยโบราณสกลนคร, ศิลปะการแสดง, ศิลปะการแสดงพื้นถิ่น, ศิลปะการแสดงพื้นถิ่นสกลนคร, สกลนครby ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

มวยโบราณสกลนคร

ISAN E-book เรื่อง มวยโบราณสกลนคร ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : มวยโบราณสกลนคร “สารานุกรมศิลปะการแสดงพื้นถิ่นสกลนคร: รำมวยโบราณสกลนคร” เรียบเรียงโดย นายกฤษดากร บรรลือ จัดพิมพ์โดยพิพิธภัณฑ์เมืองสกลนคร มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร มีประเด็นสำคัญที่สามารถสรุปแบ่งตามหัวข้อได้ดังนี้: บริบททางประวัติศาสตร์และชาติพันธุ์ของสกลนคร ความเป็นมา: เมืองสกลนครเดิมมีชื่อว่า “เชียงชุม” มีความเก่าแก่ทางวัฒนธรรมมาตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ และผ่านอิทธิพลวัฒนธรรมทวารวดี เขมร ล้านช้าง จนกระทั่งราชสำนักกรุงเทพฯ ยกฐานะขึ้นเป็น “เมืองสกลนคร” เมื่อปี พ.ศ. 2381 ความหลากหลายของชาติพันธุ์: สกลนครเป็นพื้นที่สะสมทางวัฒนธรรมที่ประกอบด้วย 6 กลุ่มชาติพันธุ์หลักที่มีภาษาและวัฒนธรรมเฉพาะตัว ได้แก่ ลาว, โส้, ภูไท, โย้ย, ญ้อ และกะเลิง นอกจากนี้ยังมีชาวจีน …

June 11, 2026Isan E-Bookศิลปะถ้าสกล, ศิลปะถ้ำ, ศิลปะถ้ำสกลนคร, สกลนครby ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

ศิลปะถ้ำสกลนคร

ISAN E-book เรื่อง ศิลปะถ้ำสกลนคร ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : ศิลปะถ้ำสกลนคร “ศิลปะถ้ำสกลนคร” สามารถสรุปประเด็นสำคัญออกเป็น 4 ส่วนหลักได้ดังนี้: ความสำคัญและวัตถุประสงค์ของการศึกษาศิลปะถ้ำ มรดกทางวัฒนธรรมที่ขาดช่วง: ศิลปกรรมบนหิน (Rock Art) หรือศิลปะถ้ำ (Cave Art) ในประเทศไทย จัดเป็นศิลปะดั้งเดิม (Primitive Art) หรือศิลปะแบบเผ่าพันธุ์ (Tribal Art) ซึ่งในไทยนั้นประเพณีการสร้างได้ขาดช่วงไปแล้ว ไม่เหมือนบางประเทศที่ยังคงทำสืบต่อกันมา แนวทางการพัฒนาเชิงเศรษฐกิจและวิชาการ: กรมศิลปากรจัดทำหนังสือชุดนี้เพื่อเป็นคู่มือการท่องเที่ยวที่เน้นสาระทางวิชาการ โดยมีเป้าหมายระยะยาวในการวิจัย อนุรักษ์ และจัดการแหล่งโบราณคดีให้กลายเป็นสถานศึกษานอกหลักสูตร รวมถึงสร้างประโยชน์ทางเศรษฐกิจผ่านการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ บริบททางโบราณคดีและภูมิศาสตร์ของสกลนคร ที่ตั้งในแอ่งแผ่นดินใหญ่: สกลนครตั้งอยู่บน “แอ่งสกลนคร” ซึ่งเป็นพื้นที่ราบกว้างประมาณ 43,000 ตารางกิโลเมตร ทางตอนเหนือของภาคอีสาน มีหนองหานอยู่ทางตะวันออกเฉียงใต้ …