ฮีตสิบสองคองสิบสี่

กัณฑ์เทศน์มหาชาติ กัณฑ์ที่ 1 : ทศพร บุญเดือนสี่ หรือบุญผะเหวด : มรดกศรัทธาแห่งอีสาน             บุญผะเหวด หรือในบางท้องถิ่นเรียกว่า บุนพะเหวด เป็นหนึ่งในฮีตสิบสองของชาวอีสาน จัดอยู่ใน บุญเดือนสี่ ซึ่งเป็นบุญสำคัญที่สะท้อนถึงความศรัทธา ความสามัคคี และภูมิปัญญาทางพุทธศาสนาที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนาน บุญผะเหวดเป็นการทำบุญที่เกี่ยวข้องกับเรื่องราวของ พระเวสสันดรชาดก ชาดกเรื่องยิ่งใหญ่ที่แสดงถึงบารมีขั้นสูงสุด โดยเฉพาะ “ทานบารมี” อันเป็นหัวใจสำคัญของพุทธศาสนา ชาวอีสานเรียกพิธีกรรมนี้ว่า “บุญผะเหวด” หรือ “เทศน์มหาชาติ” เนื่องจากมีการเทศน์พระเวสสันดรชาดกครบทั้ง 13 กัณฑ์ ภายในระยะเวลาอันจำกัด โดยเชื่อกันว่า ผู้ใดได้ฟังเทศน์มหาชาติครบถ้วน จะได้รับอานิสงส์ยิ่งใหญ่ เป็นเหตุปัจจัยให้ได้พบพระศรีอริยเมตไตรยในอนาคตกาล บุญผะเหวดจึงไม่ใช่เพียงพิธีกรรมทางศาสนา หากแต่เป็นพื้นที่ทางวัฒนธรรมที่หลอมรวมศิลปะ ภาษา 
Read more
บุญคูณลาน :   หัวใจแห่งศรัทธาสู่ขวัญข้าวและวิถีชีวิตชาวอีสาน     “บุญคูณลาน” ประเพณีสำคัญของชาวนาอีสาน** ที่สะท้อนให้เห็นถึง **ความเชื่อเรื่องข้าว** และความกตัญญูต่อผืนแผ่นดิน นี่ไม่ใช่แค่การทำบุญทั่วไป แต่เป็นการถอดรหัสจิตวิญญาณแห่งขวัญข้าว ที่สืบทอดกันมานับร้อยปี และเป็นรากฐานสำคัญของวิถีชีวิตชาวอีสานอย่างแท้จริง บุญคูณลาน** หรือที่เรียกกันอีกชื่อว่า “บุญกุ้มข้าวใหญ่” คือ พิธีกรรมที่ชาวอีสานจัดขึ้นหลังฤดูเก็บเกี่ยว เพื่อเป็นการทำบุญข้าวเปลือกที่ได้จากการทำนา และอุทิศส่วนกุศลให้แก่พระแม่โพสพ เจ้าที่เจ้าทาง เทพารักษ์ ตลอดจนบรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว     คำว่า “คูณลาน” มาจาก “คูณ” ที่แปลว่า เพิ่มพูน ทำให้มากขึ้น และ “ลาน” คือ ลานนวดข้าว  บุญคูณลาน หมายถึง การทำบุญเพื่อความเป็นสิริมงคล ขอให้ผลผลิตข้าวเพิ่มพูนขึ้นเรื่อยๆ ในปีต่อๆ ไป สะท้อนให้เห็นถึงภูมิปัญญาอีสาน และความเชื่อ ที่ผูกพันกับการเกษตรมาอย่างยาวนาน 
Read more
ประเพณีแห่ปราสาทผึ้งสกลนคร อัญมณีแห่งวัฒนธรรมอีสานต้องมาสัมผัส         ประเทศไทยเป็นดินแดนที่เปี่ยมด้วยมรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่า ซึ่งสะท้อนผ่านประเพณีและเทศกาลที่สืบทอดกันมายาวนานจากรุ่นสู่รุ่น ในบรรดาประเพณีอันวิจิตรตระการตาเหล่านี้ ประเพณีแห่ปราสาทผึ้ง จังหวัดสกลนคร ถือเป็นหนึ่งในไฮไลท์สำคัญที่มิได้เป็นเพียงแค่การเฉลิมฉลอง แต่ยังเป็นศูนย์รวมของศรัทธา ภูมิปัญญาท้องถิ่น และศิลปะอันประณีตงดงาม จนกลายเป็น จุดหมายปลายทางของนักท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่แสวงหาประสบการณ์อันลึกซึ้งและไม่เหมือนใคร ประเพณีแห่ปราสาทผึ้งคืออะไร? ประเพณีแห่ปราสาทผึ้งเป็นประเพณีโบราณของชาวอีสาน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในจังหวัดสกลนคร ที่จัดขึ้นในช่วงเทศกาล ออกพรรษา หรือในวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 11 ของทุกปี เพื่อถวายเป็น **พุทธบูชา** แด่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในคติความเชื่อทางพุทธศาสนาเชื่อว่า การถวายปราสาทผึ้งเป็นการบูชาพระพุทธเจ้าที่เสด็จกลับจากดาวดึงส์ และเป็นการทำบุญเพื่อความเป็นสิริมงคล การทำบุญด้วยการถวายขี้ผึ้งและนำไปจุดเป็นแสงสว่างนั้น ถือเป็นบุญใหญ่ที่จะนำพาชีวิตไปสู่ความรุ่งเรืองและแสงสว่างแห่งปัญญา แต่เดิมปราสาทผึ้งมีขนาดเล็กและเรียบง่าย นิยมสร้างเป็นรูปสี่เหลี่ยม หรือหกเหลี่ยม ประดับด้วยลวดลายแกะสลักจากขี้ผึ้ง แต่เมื่อเวลาผ่านไป ประเพณีนี้ได้พัฒนาไปสู่ความยิ่งใหญ่อลังการ จนกลายเป็น “ปราสาทผึ้ง” ขนาดใหญ่ที่ประดับตกแต่งด้วยศิลปะที่ประณีตซับซ้อน 
Read more
บุญออกพรรษา ตักบาตรเทโว วิถีท้องถิ่นอีสาน…   เจาะลึก “บุญออกพรรษา ตักบาตรเทโว” :  สืบสานศรัทธาและภูมิปัญญาในวิถีท้องถิ่นอีสาน ************************************** เมื่อลมหนาวเริ่มพัดอ่อนๆ ในช่วงปลายเดือน ๑๑ ของทุกปี พุทธศาสนิกชนทั่วไทยต่างเตรียมตัวเข้าสู่ช่วงเวลาสำคัญทางพระพุทธศาสนา นั่นคือ  “วันออกพรรษา” ซึ่งเป็นวันที่พระสงฆ์ได้จำพรรษาครบ ๓ เดือน ตามพุทธบัญญัติ แต่สำหรับพี่น้องชาวอีสานแล้ว วันออกพรรษาไม่ได้เป็นเพียงจุดสิ้นสุดการจำพรรษาเท่านั้น หากยังเป็นจุดเริ่มต้นของงานบุญใหญ่ที่สืบทอดกันมายาวนาน นั่นคือ “บุญออกพรรษา” และกิจกรรมสำคัญที่ควบคู่กันมาคือ “ตักบาตรเทโวโรหณะ” หรือที่เรียกสั้นๆ ว่า”ตักบาตรเทโว” อันเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตและวัฒนธรรมอันลึกซึ้งของภาคอีสาน            บทความนี้จะพาคุณผู้อ่านไปสำรวจความหมาย ความสำคัญ และคุณค่าของประเพณีเหล่านี้ในบริบทของวิถีท้องถิ่นอีสานอย่างลึกซึ้ง             
Read more
บุญคุณข้าวผ่านบุญคูณลาน รายการออนซอนอีสาน โดย ดวงเดือน ไชยโสดา โพสต์เมื่อ 27 สิงหาคม 2568, 10.33 น. โดย ดวงเดือน ไชยโสดา  
Read more
ผญาฮีตในเดือนสี่ ให้คอยซอมไปทางหน้า เดือนสิมาเป็นเดือนสี่ หลังจากบุญข้าวกี่สิมีบุญพระเวสเจ้า เฮาสิได้แต่งทาน โขงเขตบ้านย่านถิ่นดินอีสาน สุขสำราญเหลือหลาย ม่วนยินกะเลยต้อน ตกหว่างตอนคนตั้ง ใจฟังวอนวี่ ตอนกัณหาชาลี สิพรากพ่อแม่แก้วคนสิไห้นั่งฟัง มีเพียงปีละครั้ง ให้เฮาซ่อยกันสาน จัดเป็นงานประเพณี ให้คนฮุ่นหลังฮู้ “ โดย ดวงเดือน ไชยโสดา.. โพสต์เมื่อ 25 มีนาคม 2568, 14.11 น. โดย ดวงเดือน ไชยโสดา
Read more
ฮีตในเดือนสาม ” ฮอดเดือนสามท้องฟ้า ปลอดโปร่งสดใส ไปทางใด๋เห็นแต่คนใจบุญ ซะแซวเป็นคุ้ม เหลียวเห็นซุมสาวน้อย พากันปั้นข้าวกี่ เฮือนละสี่ห้าปั้น พอได้เข้าใส่บุญ พ่องกะบีบข้าวปุ้น ตกแต่งอาหาร มีเทิงหวานและคาว หนุ่มสาวมาโฮมต้อม “
Read more
บุนสงน่าม หรือ บุญเดือนห้า   สงน่าม เขียนตามเสียงพูดของคนอีสาน ตามกับภาษาไทยว่า สรงน้ำ เป็นคำกริยา แปลว่า อาบน้ำ ซึ่งคำนี้ใช้แก่บรรพชิตและเจ้านาย เป็นคำที่มาจากภาษาเขมร           ฉะนั้น บุนสงน่าม จึงหมายถึง การทำบุญที่เอาน้ำอบน้ำหอม โปรดหรือไปสรงพระพุทธรูปพระภิกษุสงฆ์ และคนเฒ่าคนแก่ที่เราเคารพนับถือ มีพ่อ แม่ ปู่ ย่า ตา ยาย เป็นต้น มูลเหตุที่ทำ เนื่องจากเดือนห้าถือว่าเป็นวันขึ้นปีใหม่ของชาวอีสารมาแต่โบราณ โดยจะถือเอาวันขึ้น 15 ค่ำเดือน 5 เป็นวันเริ่มต้นการทำบุญ อย่างไรก็ตาม “ฮีตที่ 5 หรือ บุนเดือนห้า” นี้ก็คือ “บุญวันขึ้นปีใหม่ของชาวอีสานนั้นเอง” ซึ่งมีวันสำคัญ 3 วันดังนี้           
Read more
  ไหลเรือไฟ : ความเชื่อ พลังศรัทธาต่อสายน้ำที่ยิ่งใหญ่ไทสองฝั่งโขง ในค่ำคืนวันเพ็ญ ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๑ เป็นวันที่ทุกคนรอคอยชมการไหลเรือไฟของชาวสองฝั่งแม่น้ำโขงนครพนม และเมืองท่าแขก แขวงคำม่วน สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว เพื่อบูชาพระแม่คงคา และบูชารอยพระพุทธเจ้าเมื่อครั้งอดีตจากจินตนาการของศิลปินเรือไฟพื้นบ้านสู่ลำไม้ไผ่หลายร้อยลำมาสร้างเป็นเรือไฟ หลอมศรัทธา และพลังใจผู้คนสองฟากฝั่งสืบสานประเพณีอันดีงามให้คงอยู่ตลอดไปประเพณีไหลเรือไฟจากอดีตถึงปัจจุบัน มีการพัฒนารูปแบบการสร้างผสมผสานกับเทคโนโลยีสมัยใหม่ บ้างก็เฉลิมฉลองด้วยพลุดอกไม้ไฟวิจิตรตระการตา นับเป็นศิลปะการออกแบบก่อสร้างจากแรงงานในท้องถิ่น และเป็นความภาคภูมิใจในการสืบสานประเพณีของท้องถิ่นมาถึงปัจจุบันชาวอีสานมีความเชื่อเกี่ยวกับประเพณีไหลเรือไฟอยู่ ๓ แนว คือ ความเชื่อเกี่ยวกับการบูชารอยพระพุทธเจ้า  เมื่อครั้งพญานาคทูลอาราธนาพระพุทธองค์ไปแสดงธรรมในโลกพิภพ ครั้งจะเสด็จกลับพญานาคได้ทูลขอให้พระองค์ประทับรอยพระบาทไว้ ณ ริมฝั่งแม่น้ำนัมมทานที ในแคว้นทักขิณาบท ประเทศอินเดีย (ปัจจุบันเรียกว่าแม่น้ำเนรพุททา) ไว้เป็นที่เคารพของเทวดา มนุษย์ตลอดจนสัตว์ทั้งปวง   ความเชื่อเกี่ยวกับการบูชาพระพุทธเจ้าเมื่อเสด็จกลับลงสู่โลกมนุษย์ ภายหลังเสด็จขึ้นไปจำพรรษาที่สรวงสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ เพื่อแสดงพระธรรมเทศนาโปรดพระมารดา จึงเสด็จกลับลงมาสู่โลกมนุษย์ผ่านบันไดทิพย์ ๓ ทาง คือบันไดทองเบื้องขวา เป็นที่ลงของเหล่าเทพยดา บันไดเงินเบื้องซ้ายเป็นทางลงของหมู่พรหม 
Read more
ฮีตเดือนสิบ : บุญข้าวสาก      ฮีตเดือนสิบ : บุญข้าวสาก การเขียนชื่อใส่ลงในพาข้าว (สำรับ) เรียกข้าวสาก (สลาก) การทำบุญมีการให้ทานเป็นต้น เกี่ยวแก่ข้าวสากเรียกบุญข้าวสาก เพราะมีกำหนดการทำในเดือนสิบจึงมีชื่ออีกอย่างหนึ่งว่า บุญเดือนสิบ                เป็นการทำบุญเพื่ออุทศส่วนกุศลบรรพบุรุษหรือญาติมิตรของเราที่ล่วงลับไปแล้ว เป็นผู้มีพระคุณต่อเรามากมาย การทำบุญทำทานอุทิศส่วนกุศลไปให้ผู้ล่วงลับแล้ว จึงเป็นหน้าที่ที่เราพึงกระทำ ฉะนั้นก่อนออกพรรษา 1 เดือน จะมีบุญสำคัญที่กำหนดเป็นฮีตที่ 10 และทำกันในวันเพ็ญเดือนสิบ ชาวอีสานเรียกว่าบุญข้าวสาก ส่วนชาวภาคกลางเรียกว่า บุญสารท ซึ่งเขากำหนดทำในวันสิ้นเดือนสิบ (วัดดับหรือวันแรม 15 ค่ำ เดือนสืบ) บุญข้าวสากจะมีการเตรียมสิ่งของเอาไว้ล่วงหน้า มากและนานวันกว่าบุญข้าวประดับดิน สิ่งที่เตรียมคือหาเนื้อหาปลาทำข้าวเม่า ข้าวพอง คั่วข้าวตอกแตก 
Read more
126783