Author: ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร

ผญาฮีตเดือนสิบ บุญข้าวสาก : ส่งบุญถึงผู้ล่วงลับ สืบฮีตสิบสองอีสาน “ฮีตหนึ่งนั้น เมื่อเทิงเดือนสิบแล้วทายกทอดบวยบาน เบิกพลีทำทานต่อมาสองซ้ำ ข้าวสลากนำไปให้สังโฆทานทอด พากันหวังยอดแก้วนิพพานพุ้นพ้นที่สูง ฝูงหมู่ลุงอาว์ป้าคณาเนือง น้อมส่งศรัทธาลงทอดไว้ทานให้แผ่ไป อุทิศให้ฝูงเปรตเปโต พากันโมทนานำสู่คนจนเกลี้ยง” บทผญานี้กล่าวถึง บุญข้าวสาก หรือ บุญข้าวสลาก ประเพณีบุญเดือนสิบของชาวอีสานที่ลูกหลานร่วมกันทำบุญถวายทาน และอุทิศส่วนกุศลแก่ญาติพี่น้องผู้ล่วงลับ คำว่า “ข้าวสลาก” สื่อถึงการถวายทานโดยใช้สลาก ชาวบ้านจัดเตรียมอาหารและเครื่องไทยทานไปวัด แล้วถวายตามธรรมเนียมของแต่ละท้องถิ่น นอกจากการทำบุญแล้ว บางชุมชนยังจัดห่อข้าวสากเพื่อระลึกถึงผู้ล่วงลับและกรวดน้ำอุทิศส่วนกุศล บุญข้าวสากจึงเป็นช่วงเวลาที่ครอบครัวได้รำลึกถึงบรรพบุรุษ แสดงความกตัญญู และร่วมกันสืบทอด ฮีตสิบสอง ให้คงอยู่ในวิถีชีวิตชาวอีสาน Post by  Duangduean Chaisoda โพสต์เมื่อ 29 กันยายน 2569, เวลา 11.20 น.
Read more
ฮูปแต้มอีสาน กัณฑ์วนประเวศน์ ณ วัดป่าเลไลย์ อำเภอนาดูน จังหวัดมหาสารคาม เรื่องราวจากมหาเวสสันดรชาดกที่สะท้อนความอดทน ความเสียสละ และการไม่ทอดทิ้งกันในยามทุกข์ยาก ฮูปแต้ม หรือจิตรกรรมฝาผนังแบบพื้นถิ่นอีสาน ณ วัดป่าเลไลย์ อำเภอนาดูน จังหวัดมหาสารคาม ถ่ายทอดเรื่องราวจากมหาเวสสันดรชาดก ตอน กัณฑ์วนประเวศน์ เวสสันดรชาดก เวสสันดรชาดกเป็นชาดกเรื่องสุดท้ายในทศชาติชาดก กล่าวถึงพระเวสสันดร พระโพธิสัตว์ผู้ทรงบำเพ็ญทานบารมีอย่างยิ่งยวด โดยทรงบริจาคทรัพย์สิน ช้างปัจจัยนาเคนทร์ พระโอรส พระธิดา และพระนางมัทรี เพื่อบำเพ็ญบารมีให้สมบูรณ์ก่อนตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในพระชาติถัดมา เนื้อเรื่องเวสสันดรชาดกแบ่งออกเป็น 13 กัณฑ์ ได้แก่ กัณฑ์ทศพร กัณฑ์หิมพานต์ กัณฑ์ทานกัณฑ์ กัณฑ์วนประเวศน์ กัณฑ์ชูชก กัณฑ์จุลพน กัณฑ์มหาพน กัณฑ์กุมาร กัณฑ์มัทรี กัณฑ์สักกบรรพ กัณฑ์มหาราช กัณฑ์ฉกษัตริย์ และกัณฑ์นครกัณฑ์ …
Read more
                                                  ผ้าไหมลายหมี่คั่นขอนารี อัตลักษณ์ผืนผ้าแห่งชัยภูมิ เปิดตำนาน “ผ้าไหมลายหมี่คั่นขอนารี” อัตลักษณ์แห่งชัยภูมิ สืบสานภูมิปัญญาสู่ผืนผ้าแห่งความภาคภูมิใจ ในบรรดามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของไทย “ผ้าไหม” นับเป็นงานหัตถศิลป์อันทรงคุณค่าที่สะท้อนวิถีชีวิต ความเชื่อ และความงดงามของแต่ละท้องถิ่นได้อย่างโดดเด่น หนึ่งในผ้าไหมที่ได้รับการยกย่องให้เป็นอัตลักษณ์สำคัญของจังหวัดชัยภูมิ คือ “ผ้าไหมลายหมี่คั่นขอนารี” ลวดลายอันวิจิตรที่เกิดจากภูมิปัญญาการทอผ้าของบรรพชน และได้รับการสืบทอดต่อเนื่องจากรุ่นสู่รุ่นจนกลายเป็นมรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่าของชาวชัยภูมิ รากเหง้าแห่งภูมิปัญญาผ้าไหมชัยภูมิ ประวัติการทอผ้าไหมของชาวชัยภูมิมีความเป็นมายาวนานกว่า 200 ปี …
Read more
เจาะลึก ‘พุทธศิลป์เรืองแสง’ วัดสิรินธรวรารามภูพร้าว Unseen แสงและเงาหลังม่านฝนเมืองอุบลฯ ที่ต้องไปสัมผัส ในโลกที่การค้นหาประสบการณ์ใหม่ๆ กลายเป็นส่วนหนึ่งของการเดินทาง “วัดสิรินธรวรารามภูพร้าว” หรือที่ชาวบ้านเรียกขานกันติดปากว่า “วัดภูพร้าว” แห่งจังหวัดอุบลราชธานี ได้ปรากฏกายขึ้นเป็นดั่งอัญมณีล้ำค่าที่ผสานพุทธศิลป์ นวัตกรรม และความงดงามทางธรรมชาติเข้าไว้ด้วยกันอย่างลงตัว โดยเฉพาะอย่างยิ่ง “พุทธศิลป์เรืองแสง” ที่สร้างสรรค์ขึ้นมานั้น มิใช่เพียงแค่ความตระการตาในยามค่ำคืน แต่ยังสะท้อนถึงการศึกษา ค้นคว้า และความเข้าใจในเทคนิคเชิงศิลป์ที่ลึกซึ้ง มิติแห่ง ‘พุทธศิลป์เรืองแสง’: เมื่อศิลปะโบราณพบกับนวัตกรรมสมัยใหม่ หัวใจหลักที่ดึงดูดผู้คนให้หลั่งไหลมายังวัดแห่งนี้คือ “จิตรกรรมเรืองแสง” อันเป็นเอกลักษณ์โดดเด่นของพระอุโบสถ โดยเฉพาะภาพ “ต้นกัลปพฤกษ์” ที่สลักเสลาอยู่บริเวณผนังด้านหลัง สิ่งเหล่านี้มิได้เกิดขึ้นจากความบังเอิญ แต่เกิดจากความตั้งใจและองค์ความรู้ที่สั่งสมมาอย่างยาวนาน งานพุทธศิลป์เรืองแสงนี้ เป็นการประยุกต์ใช้นวัตกรรมสีชนิดพิเศษที่มีคุณสมบัติของสารฟอสฟอเรสเซนซ์ (Phosphorescence) หรือสารเรืองแสง ซึ่งสามารถดูดซับพลังงานแสงจากดวงอาทิตย์ในเวลากลางวัน แล้วปลดปล่อยพลังงานเหล่านั้นออกมาในรูปของแสงเรืองรองนวลตาเมื่อตกอยู่ในที่มืดสนิท   อาจารย์คณากร ปริญญาศิริ ศิลปินผู้อยู่เบื้องหลังผลงานอันประณีตนี้ ได้ผสานเทคนิคการวาดและการจำหลักแบบศิลปะไทยโบราณเข้ากับคุณสมบัติทางวิทยาศาสตร์ของสีเรืองแสงได้อย่างแยบยล ทำให้ลวดลายพุทธประวัติและธรรมชาติที่ประดับประดาอยู่กลับมีชีวิตชีวาขึ้นมาในยามค่ำคืน …
Read more
ศรัทธาแห่งตักศิลานคร : สืบสานประเพณีบุญสรงน้ำ “พระพุทธกันทรวิชัย อภิสมัยธรรมนายก” มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ร่วมสืบสานงานบุญประเพณีอันศักดิ์สิทธิ์ ในพิธีสรงน้ำและถวายเครื่องสักการะบูชา “พระพุทธกันทรวิชัย อภิสมัยธรรมนายก” พระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองมหาสารคาม ซึ่งจัดขึ้นเป็นประจำทุกปี เพื่อความเป็นสิริมงคลแก่ชาวมหาวิทยาลัยและพุทธศาสนิกชน ตลอดจนเป็นการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาและอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมอีสานให้คงอยู่สืบไป พระพุทธกันทรวิชัย อภิสมัยธรรมนายก พระพุทธกันทรวิชัย อภิสมัยธรรมนายก” เป็นพระพุทธรูปสำคัญประจำมหาวิทยาลัยมหาสารคาม และถือเป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองของจังหวัดมหาสารคาม ที่ชาวมหาวิทยาลัยและพุทธศาสนิกชนให้ความเคารพศรัทธาอย่างยิ่ง             องค์พระมีพุทธลักษณะงดงามตามแบบศิลปะทวารวดี ผสมผสานเอกลักษณ์ทางศิลปกรรมอีสานอย่างลงตัว สื่อถึงความสงบ เมตตา และปัญญา อันเป็นสัญลักษณ์แห่งคุณธรรมและการศึกษา สมกับมหาวิทยาลัยที่ได้รับการขนานนามว่า “ตักศิลานคร” (บุญเลิศ สดสุชาติ และ อาคม วรจินดา, 2554) นอกจากจะเป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวมหาสารคามแล้ว พระพุทธกันทรวิชัยฯ ยังเป็นสัญลักษณ์แห่งความเป็นสิริมงคล ความร่มเย็น …
Read more
  ภาพที่ 1 วิถีชีวิตของชาวบ้าน              ภาพฮูปแต้มวิถีชีวิตของชาวบ้าน การตำข้าว ฝัดข้าว ต้นกล้วย แทรกอยู่ในเรื่องพระเวสสันดร ผนังด้านนอกทิศเหนือ วัดโพธาราม อำเภอนาดูน จังหวัดมหาสารคาม   ภาพที่ 2  ชีวิตในทุ่งนา ชีวิตในทุ่งนาที่แทรกอยู่ในเรื่องพุทธประวัติ ผนังด้านนอกทิศตะวันตก วัดโพธาราม อำเภอนาดูน จังหวัดมหาสารคาม ภาพที่ 1 สิมวัดโพธาราม อำเภอนาดูน จังหวัดมหาสารคาม (ถ่ายเมื่อวันที่ 28 กรกฎาคม 2555) ภาพที่ 2 สิมวัดโพธาราม อำเภอนาดูน จังหวัดมหาสารคาม (ถ่ายเมื่อวันที่ 28 กรกฎาคม 2555) …
Read more
พระธาตุศรีสองรัก  จารึกแห่งสัจจะและมิตรภาพไทย-ลาว ที่ยืนยงกว่า 4 ศตวรรษ       ในหน้าประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่เต็มไปด้วยร่องรอยของการสู้รบ ยังมีอนุสรณ์สถานแห่งหนึ่งที่ยืนหยัดเป็นประจักษ์พยานถึง “พลังแห่งสันติภาพ” นั่นคือ “พระธาตุศรีสองรัก” ณ อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย สถานที่แห่งนี้ไม่ใช่เพียงโบราณสถานเก่าแก่ แต่คือสัญลักษณ์แห่งมิตรภาพระหว่างสองอาณาจักรที่ส่งผ่านกาลเวลามานานกว่า 460 ปี กำเนิดจากปณิธานแห่งไมตรี (History)        พระธาตุศรีสองรักถูกสร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2103 และเสร็จสมบูรณ์ในปี พ.ศ. 2106 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ภูมิภาคนี้เผชิญกับภัยคุกคามจากการขยายอำนาจของพม่า ด้วยวิสัยทัศน์อันกว้างไกล สมเด็จพระมหาจักรพรรดิ แห่งกรุงศรีอยุธยา และ พระเจ้าไชยเชษฐาธิราช แห่งอาณาจักรล้านช้าง (เวียงจันทน์) จึงทรงร่วมกันทำ “พิธีสัตยาธิษฐาน” เพื่อเป็นพันธมิตรต่อกัน โดยมีข้อตกลงว่าจะไม่ร่วงล้ำดินแดนและจะช่วยเหลือกันสืบไป จนกลายเป็นที่มาของชื่อ “ศรีสองรัก” …
Read more
เจาะลึก 5 เรื่องน่าทึ่งของ ‘แคน’ มรดกโลกแห่งเสียงเพลงที่คุณอาจไม่เคยรู้! ประเทศไทยอุดมไปด้วยมรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่า และหนึ่งในสัญลักษณ์ทางดนตรีที่โดดเด่นและเป็นที่ภาคภูมิใจของชาติคือ ‘แคน’ ที่ส่งผ่านกาลเวลาจากรุ่นสู่รุ่น แม้เสียงแคนจะคุ้นหูคนไทยจำนวนมาก แต่ความลึกซึ้งและเรื่องราวเบื้องหลังของเครื่องดนตรีชนิดนี้มักถูกมองข้าม บทความนี้จะพาคุณไปสำรวจ 5 เรื่องน่าทึ่งเกี่ยวกับแคน โดยเฉพาะในฐานะ มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติโดย UNESCO ที่จะทำให้คุณมองแคนด้วยสายตาที่แตกต่างออกไป 1. ‘แคน’ คือ มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติโดย UNESCO นี่คือความภาคภูมิใจอันดับหนึ่งที่ทำให้ ‘แคน’ มีสถานะพิเศษในเวทีโลก! เมื่อปี พ.ศ. 2560 (ค.ศ. 2017) องค์การยูเนสโก (UNESCO) ได้ประกาศขึ้นทะเบียนให้ “ศิลปะการดนตรีและการทำแคนของลาว” (Khaen music of the Lao people) เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ (Intangible Cultural Heritage …
Read more
ฮีตเดือนหก: บุญบั้งไฟ ตำนานพญาแถนกับการขอฝนของชาวอีสาน เมื่อย่างเข้าสู่เดือนหกตามปฏิทินจันทรคติ กลิ่นอายของความชุ่มฉ่ำและชีวิตชีวาจะเริ่มพัดพามาพร้อมกับ ประเพณีบุญบั้งไฟ ที่ยิ่งใหญ่และเป็นเอกลักษณ์ของชาวอีสาน นี่คือหนึ่งใน “ฮีตสิบสอง” หรือประเพณี 12 เดือนที่ชาวอีสานยึดถือปฏิบัติมาอย่างยาวนาน และเป็นมากกว่าแค่เทศกาลเฉลิมฉลอง แต่คือวิถีแห่งศรัทธา ความหวัง และความผูกพันกับธรรมชาติ บทความนี้จะพาคุณเจาะลึกถึงแก่นแท้ของ บุญบั้งไฟ ต้นกำเนิดจาก ตำนานพญาแถน และความสำคัญของการ ขอฝน ที่หล่อหลอมรวมเป็นจิตวิญญาณของ ชาวอีสาน มาทุกยุคสมัย บุญบั้งไฟ: ประเพณีแห่งการรอคอยสายฝน บุญบั้งไฟ หรือที่รู้จักกันในชื่อ “บุญเดือนหก” เป็นงานบุญสำคัญที่จัดขึ้นในช่วงต้นฤดูฝน โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ โดยเฉพาะ “พญาแถน” เทพเจ้าแห่งฝน เพื่อดลบันดาลให้ฝนฟ้าตกต้องตามฤดูกาล พืชพรรณธัญญาหารอุดมสมบูรณ์ และสร้างขวัญกำลังใจให้แก่เกษตรกรผู้เป็นกระดูกสันหลังของภูมิภาค หัวใจสำคัญของงานคือ “บั้งไฟ” หรือจรวดไม้ไผ่ที่บรรจุเชื้อเพลิงดินประสิว ซึ่งจะถูกจุดทะยานขึ้นสู่ท้องฟ้าด้วยเสียงสนั่นหวั่นไหว การแข่งขันจุดบั้งไฟไม่เพียงเป็นการแสดงความสามารถและงานฝีมือ แต่ยังแฝงไว้ด้วยความเชื่อที่ว่ายิ่งบั้งไฟพุ่งขึ้นสูงเท่าใด ก็ยิ่งเป็นการส่งสารแห่งความปรารถนาไปถึงพญาแถนได้อย่างศักดิ์สิทธิ์และชัดเจนมากขึ้นเท่านั้น …
Read more
  ก้อยไข่มดแดง มรดกภูมิปัญญาจากผืนป่า สู่จานอาหารระดับตำนานของคนอีสาน เมื่อกล่าวถึง **อาหารอีสาน** หลายท่านคงนึกถึงรสชาติที่จัดจ้าน เปรี้ยว เผ็ด เค็ม นัว อันเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่หาใดเทียบ และในบรรดา **เมนูอีสาน** ที่หลากหลายนั้น มีอยู่หนึ่งเมนูที่ไม่ได้เป็นเพียงแค่อาหาร แต่เป็นผลรวมของภูมิปัญญา ความเข้าใจธรรมชาติ และวัฒนธรรมการกินที่สืบทอดกันมา นั่นคือ **ก้อยไข่มดแดง** สุดยอดเมนูที่สะท้อนถึงวิถีชีวิตคนอีสานอย่างแท้จริง ก้อยไข่มดแดง คืออะไร? **ก้อยไข่มดแดง** คือหนึ่งในประเภทของ “ก้อย” ซึ่งเป็นอาหารประเภทยำของภาคอีสานที่เน้นวัตถุดิบสดใหม่ คลุกเคล้ากับเครื่องปรุงรสจัดจ้าน หัวใจหลักของเมนูนี้คือ **ไข่มดแดง** วัตถุดิบธรรมชาติอันล้ำค่าที่ให้รสชาติเปรี้ยวอมมัน มีความกรุบกรอบในตัว ซึ่งแตกต่างจากเนื้อสัตว์ทั่วไปอย่างสิ้นเชิง การนำไข่มดแดงสด ๆ มาคลุกเคล้ากับข้าวคั่ว หอมแดง ต้นหอม ผักชี พริกป่น น้ำปลา และที่ขาดไม่ได้คือน้ำมะนาว (หรือบางครั้งก็ใช้ความเปรี้ยวจากไข่มดแดงเอง) ทำให้เกิดรสสัมผัสที่หลากหลาย …
Read more
179530