ประเพณีอีสาน

“บุญผะเหวด” : แก่นแท้ประวัติศาสตร์และพุทธปรัชญาจากเทศน์มหาชาติ    ประเพณีอีสานที่มากกว่าแค่การทำบุญ เสียงแคนเคล้ากลองตุ้ม กลิ่นธูปเทียนคละคลุ้ง พร้อมผู้คนที่หลั่งไหลเข้าวัดวาอาราม  นั่นคือภาพคุ้นตาของ “บุญผะเหวด” หรือ “เทศน์มหาชาติ” ประเพณีสำคัญที่สืบทอดกันมายาวนานในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย และประเทศลาว หลายคนอาจคุ้นเคยกับการไปร่วมงานเพื่อทำบุญ ฟังเทศน์ และสนุกสนานกับมหรสพ แต่เบื้องหลังความงดงามทางวัฒนธรรมนี้ ซ่อนเร้นด้วยรากเหง้าทางประวัติศาสตร์และแก่นแท้แห่งพุทธปรัชญาที่ลึกซึ้งเกินกว่าที่เราเคยรับรู้ บทความนี้จะพาคุณไปสำรวจที่มาและความหมายอันทรงคุณค่าของ บุญผะเหวด หรือ เทศน์มหาชาติ เพื่อให้เราได้เข้าใจถึงมิติทางประวัติศาสตร์และพุทธธรรมที่หล่อหลอมประเพณีนี้ขึ้นมาอย่างแท้จริง บุญผะเหวดคืออะไร? บุญผะเหวด หรือที่รู้จักกันในภาคกลางว่า “เทศน์มหาชาติ” คือประเพณีการทำบุญครั้งใหญ่ของพุทธศาสนิกชน โดยเฉพาะในภูมิภาคอีสานและประเทศลาว ซึ่งเป็นโอกาสในการฟังเรื่องราวของพระเวสสันดรชาดก อันเป็นชาติสุดท้ายและยิ่งใหญ่ที่สุดของพระโพธิสัตว์ก่อนที่จะมาตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า การจัดงานมักจะมีขึ้นในช่วงเดือนสามหรือเดือนสี่ (กุมภาพันธ์-มีนาคม) โดยมีหัวใจสำคัญคือการอัญเชิญพระพุทธมนต์ และการเทศนาธรรมเรื่องพระเวสสันดรชาดกทั้ง 13 กัณฑ์ (บท) ให้จบภายในวันเดียว ซึ่งเชื่อกันว่าจะได้รับอานิสงส์อย่างมหาศาล  … รากเหง้าทางประวัติศาสตร์ของบุญผะเหวด… เพื่อจะเข้าใจบุญผะเหวดอย่างถ่องแท้ เราต้องย้อนกลับไปทำความเข้าใจถึงที่มาของพระเวสสันดรชาดก …

ฮีตสิบสอง : ประเพณีอีสาน 12 เดือน ฮีตเดือนอ้าย  บุญเข้ากรรม “ฮีตหนึ่งนั้น  เถิงเมื่อเดือนเจียงเข้ากลายมาแถมถ่าย   ฝูงหมู่สังฆเจ้ากะเตรียมเข้าอยู่กรรม   มันหากธรรมเนียมนี้ถือมาตั้งแต่ก่อน   อย่าได้ละห่วงเว้นเข็ญสิข้องแล่นนำ แท้แหล่ว” บุญเข้ากรรม เป็นกิจกรรมของสงฆ์ เรียกว่า เข้าปริวาสกรรม โดยให้พระภิกษุสงฆ์ที่ต้องอาบัติ (กระทำผิด) สังฆทิเสส ได้สารภาพต่อหน้า คณะสงฆ์เพื่อเป็นการฝึกจิตสำนึกถึงความบกพร่องของตน แล้วปรับตัว ประพฤติตนให้ถูกต้องตามพระวินัยพิธีเข้าปริวาสกรรมกำหนดไว้ 9 ราตรี กำหนดให้พักอยู่ในสถานที่สงบ ไม่มีคนพลุกพล่าน (อาจเป็นบริเวณวัดก็ได้) โดยมีกุฏิชั่วคราวเป็นหลังๆ พระภิกษุสงฆ์เข้าปริวาสกรรมคราวหนึ่งๆ จะมจำนวนเท่าใดก็ตาม แต่ต้องบอกพระภิกษุสงฆ์จำนวน 4 รูปไว้ก่อนว่าตนเอง จะเข้ากรรม และเมื่อถึงเวลาออกกรรมจะมีพระสงฆ์ 20 รูป มารับออกกรรม เรียกว่า สวดอัพภาณ …