กัณฑ์เทศน์มหาชาติ กัณฑ์ที่ 1 : ทศพร

กัณฑ์เทศน์มหาชาติ กัณฑ์ที่ 1 : ทศพร

บุญเดือนสี่ หรือบุญผะเหวด : มรดกศรัทธาแห่งอีสาน

            บุญผะเหวด หรือในบางท้องถิ่นเรียกว่า บุนพะเหวด เป็นหนึ่งในฮีตสิบสองของชาวอีสาน จัดอยู่ใน บุญเดือนสี่ ซึ่งเป็นบุญสำคัญที่สะท้อนถึงความศรัทธา ความสามัคคี และภูมิปัญญาทางพุทธศาสนาที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนาน บุญผะเหวดเป็นการทำบุญที่เกี่ยวข้องกับเรื่องราวของ พระเวสสันดรชาดก ชาดกเรื่องยิ่งใหญ่ที่แสดงถึงบารมีขั้นสูงสุด โดยเฉพาะ “ทานบารมี” อันเป็นหัวใจสำคัญของพุทธศาสนา

ชาวอีสานเรียกพิธีกรรมนี้ว่า “บุญผะเหวด” หรือ “เทศน์มหาชาติ” เนื่องจากมีการเทศน์พระเวสสันดรชาดกครบทั้ง 13 กัณฑ์ ภายในระยะเวลาอันจำกัด โดยเชื่อกันว่า ผู้ใดได้ฟังเทศน์มหาชาติครบถ้วน จะได้รับอานิสงส์ยิ่งใหญ่ เป็นเหตุปัจจัยให้ได้พบพระศรีอริยเมตไตรยในอนาคตกาล บุญผะเหวดจึงไม่ใช่เพียงพิธีกรรมทางศาสนา หากแต่เป็นพื้นที่ทางวัฒนธรรมที่หลอมรวมศิลปะ ภาษา ดนตรี ความเชื่อ และวิถีชีวิตของชุมชนเข้าไว้ด้วยกัน

นอกจากการฟังเทศน์แล้ว ภายในงานยังมีขบวนแห่ผ้าผะเหวด การจำลองเหตุการณ์จากพระเวสสันดรชาดก การละเล่นพื้นบ้าน และการทำบุญตักบาตร ซึ่งล้วนสะท้อนพลังศรัทธาและความร่วมแรงร่วมใจของคนในชุมชน บุญผะเหวดจึงเป็นทั้ง “บุญ” ทางจิตใจ และ “เวทีเรียนรู้” ทางวัฒนธรรมที่ถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่นอย่างมีชีวิตชีวา

         กัณฑ์เทศน์มหาชาติ กัณฑ์ที่ 1 : ทศพร 

ก่อนจะเข้าสู่การรับชมภาพหรือเรื่องราวของ กัณฑ์เทศน์มหาชาติ กัณฑ์ที่ 1 ทศพร จำเป็นต้องทำความเข้าใจความหมายและคุณค่าของกัณฑ์นี้เสียก่อน กัณฑ์ทศพรเป็นกัณฑ์เปิดเรื่องของพระเวสสันดรชาดก กล่าวถึงเหตุการณ์ที่พระอินทร์ทรงลงมาประทานพร 10 ประการ แด่พระนางผุสดี พระมารดาของพระเวสสันดร เพื่อเป็นปัจจัยเกื้อหนุนให้พระเวสสันดรได้ถือกำเนิดขึ้นมาเป็นพระโพธิสัตว์ผู้เปี่ยมด้วยทานบารมี

         พรทั้งสิบประการในกัณฑ์ทศพร มิได้เป็นเพียงพรแห่งความสุขหรือความสมบูรณ์ทางโลกเท่านั้น หากแต่เป็นสัญลักษณ์ของคุณธรรม ความดีงาม และเงื่อนไขแห่งการบำเพ็ญบารมีของพระโพธิสัตว์ กัณฑ์นี้จึงเปรียบเสมือน “รากฐานของเรื่อง” ที่ปูทางไปสู่การเสียสละอันยิ่งใหญ่ในกัณฑ์ต่าง ๆ ที่จะตามมา

       เมื่อผู้ฟังหรือผู้ชมได้รับรู้เรื่องราวของกัณฑ์ทศพรแล้ว จะสามารถมองเห็นความหมายเชิงลึกของพระเวสสันดรชาดกได้ชัดเจนยิ่งขึ้น ว่าการให้ การเสียสละ และความอดทน มิได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ หากแต่เป็นผลของการสั่งสมบารมีที่เริ่มต้นตั้งแต่ก่อนการประสูติ กัณฑ์ทศพรจึงเป็นบทนำที่เชื่อมโยงศรัทธา ความเชื่อ และปัญญาเข้าด้วยกัน ก่อนนำไปสู่การเรียนรู้คุณค่าทางศีลธรรมผ่านภาพและการเทศน์มหาชาติในลำดับถัดไป

1. ทศพร (19 พระคาถา) จุดธูป ๑๙ ดอก เทียน ๑๙ เล่ม จุดเทียนง่ามหรือเทียนกิ่ง ๑ เล่ม

เริ่มตั้งแต่พระพุทธเจ้าตรัสรู้  แล้วเสด็จไปเทศนาโปรดพระเจ้าพิมพิสาร  ต่อจากนั้นเสด็จไปโปรดพุทธบิดาและพระประยูรญาติที่กรุงกบิลพัสดุ์ เกิดฝนโบกขรพรรษ  พระสงฆ์สาวกกราบทูลอาราธนาให้ทรงแสดงเรื่องมหาเวสสันดรชาดก  เริ่มตั้งแต่เมื่อกัปที่ 98 นับแต่ปัจจุบัน  พระนางผุสดีซึ่งจะทรงเป็นพระมารดาของพระเวสสันดร  ทรงอธิษฐานขอเป็นมารดาของผู้มีใจบุญ จบลงตอนพระนางได้รับพร 10 ประการจากพระอินทร์

1. ขอให้เกิดในกรุงมัททราช แคว้นสีพี
2. ขอให้มีดวงเนตรคมงามและดำขลับดั่งลูกเนื้อทราย
3. ขอให้คิ้วคมขำดั่งสร้อยคอนกยูง
4. ขอให้ได้นาม “ผุสดี” ดังภพเดิม
5. ขอให้มีพระโอรสเกริกเกียรติที่สุดในชมพูทวีป
6. ขอให้พระครรภ์งาม ไม่ป่องนูนดั่งสตรีสามัญ
7. ขอให้พระถันเปล่งปลั่งงดงามไม่ยานคล้อยลง
8. ขอให้เส้นพระเกศาดำขลับตลอดชาติ
9. ขอให้ผิวพรรณละเอียดบริสุทธิ์ดุจทองคำธรรมชาติ
10. ขอให้ได้ปลดปล่อยนักโทษที่ต้องอาญาประหารได้

อานิสงส์: ผู้บูชากัณฑ์นี้ จะได้รับทรัพย์สมบัติดังปรารถนา  ถ้าเป็นสตรีจะได้สามีที่เป็นที่ชอบเนื้อเจริญใจ  บุรุษจะได้ภรรยาเป็นที่ต้องประสงค์ จะได้บุตรหญิงชายเป็นคนว่านอนสอนง่าย  มีรูปร่างที่งดงาม  มีความประพฤติดีกริยาเรียบร้อย

ดวงเดือน ไชยโสดา  รวบรวมและเรียบเรียง

เอกสารอ้างอิง :

คำดี สาระผล. (2555). วัฒนธรรมอีสาน : 100 ปี ชาตกาลคำดี สาระผล. ขอนแก่น: โรงพิมพ์พระธรรมขันต์.

พระครูวินัยธร มานพ ปาละพันธ์. (2553). สืบสานการเทศน์มหาชาติ. กรุงเทพฯ: เอดิสันเพรสโพรดักส์.

ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร สำนักวิทยบริการ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. (2552). บุญเทศน์มหาชาติ บุญผะเหวดของชาวอีสาน [จุลสาร]. มหาสารคาม: ผู้จัดทำ.

โพสต์เมื่อ 26 ธันวาคม 2568, เวลา 9.35 น. โดย ดวงเดือนโชยโสดา