ไทย “ข้าวต้มมัด” จีน “บ๊ะจ่าง” วัฒนธรรมข้าวเหนียว มรดกร่วมกันในดินแดนอุษาคเนย์

Post Views: 11

หนังสือเล่มนี้ มีประเด็นสำคัญดังนี้ค่ะ :

ข้าวเหนียวถือเป็นวัฒนธรรมอาหารที่มีความเสถียรและสืบทอดจากบรรพบุรุษมาอย่างยาวนานในภูมิภาคอุษาคเนย์

หลักฐานทางโบราณคดีพบว่ามีการบริโภคข้าวเหนียวในไทยมานานกว่า 5,000–7,000 ปี ²ขณะที่ในจีนมีหลักฐานการปลูกมาไม่น้อยกว่า 2,000 ปี

ความเชื่อและตำนานเรื่องกำเนิดข้าว เช่น “ตำนานหมาเก้าหาง” ปรากฏทั้งในภาพเขียนสีที่มณฑลกวางสี ประเทศจีน และในคำบอกเล่าเก่าแก่ของไทย

ที่มา: บ๊ะจ่าง (肉粽) มีวิวัฒนาการมาจากการใช้ข้าวฟ่างห่อใบอ้อ หรือบรรจุในกระบอกไม้ไผ่ (ข้าวหลาม) เพื่อเซ่นไหว้ขุนนาง “คุกง้วน” (ชวีหยวน)

การเปลี่ยนแปลง: ในสมัยราชวงศ์หมิงเริ่มนิยมใช้ข้าวเหนียวแทนข้าวฟ่าง และเปลี่ยนจากการใช้กระบอกไม้ไผ่มาเป็นการห่อด้วยใบไม้ เช่น ใบไผ่ เพื่อความสะดวก

ลักษณะ: บ๊ะจ่างมีหลากหลายรูปแบบตามท้องถิ่นและกลุ่มชาติพันธุ์ ทั้งทรงสามเหลี่ยม ทรงหมอน และทรงสี่เหลี่ยม

เป็นขนมที่อยู่คู่กับประเพณีไทยมานาน ทำจากข้าวเหนียวห่อใบตองหรือใบมะพร้าว ใส่ไส้กล้วยหรือไส้ถั่ว

ชื่อเรียกและรูปแบบแตกต่างตามภูมิภาค:

ภาคเหนือ: เรียก “ข้าวต้มผัด” หรือนำมาหั่นคลุกมะพร้าวเรียก “ข้าวต้มหัวหงอก”

ภาคอีสาน: เรียก “ข้าวต้มกล้วย” หรือ “ข้าวต้มโค่น” เป็นสัญลักษณ์ของงานบุญมงคล

ภาคใต้: เรียก “เหนียวห่อกล้วย” หรือ “ห่อต้ม” (ห่อด้วยใบพ้อ) นิยมรสเค็มนำ

ทั้ง “บ๊ะจ่าง” และ “ข้าวต้มมัด” มีแนวคิดหลักเดียวกันคือ การใช้ข้าวเหนียวห่อด้วยวัสดุธรรมชาติแล้วนำไปทำให้สุก

การใช้วัสดุห่อที่แตกต่างกัน (ใบไผ่, ใบตอง, ใบมะพร้าว) สะท้อนถึงทรัพยากรธรรมชาติที่มีในแต่ละท้องถิ่น

แม้บริบทสังคมจะเปลี่ยนไป แต่ “ข้าวเหนียว” ยังคงเป็นแก่นแท้ที่เชื่อมโยงวิถีชีวิตของชาวอุษาคเนย์ ทั้งชาวไทยและชาวจีนไว้อย่างไม่เสื่อมคลาย

Post by Orathai Khotthadar

โพสต์เมื่อ 19 ธันวาคม 2568, เวลา 11.45 น.