“ฮีตเดือนอ้าย บุญเข้ากรรม”
“ฮีตเดือนอ้าย บุญเข้ากรรม”
บุญเข้ากรรม: จารีตแห่งการชำระจิตและความสมัครสมานของชาวอีสาน
บุญเข้ากรรม หรือที่เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า บุญเข้าปริวาสกรรม เป็นประเพณีที่ปฏิบัติกันใน เดือนอ้าย (เดือนเจียง) ซึ่งเป็นเดือนแรกตามปฏิทินจันทรคติของชาวอีสาน จึงถูกเรียกว่า “ฮีตเดือนอ้าย”, ประเพณีนี้เป็นกิจกรรมสำคัญที่พระสงฆ์จะมารวมตัวกันเพื่อกระทำสังฆกรรมเพื่อชำระศีลของตนให้บริสุทธิ์ และเปิดโอกาสให้พุทธศาสนิกชนได้ร่วมสร้างมหากุศลไปพร้อมกัน,
มูลเหตุและตำนานความเชื่อ
ตามความเชื่อโบราณระบุว่า มูลเหตุของการเข้ากรรมมาจากเรื่องเล่าของพระภิกษุรูปหนึ่งในสมัยพุทธกาลที่ล่องเรือไปตามแม่น้ำ แล้วเผลอเอามือไปจับใบตะไคร่น้ำจนขาดเพียงเล็กน้อย, ท่านมองว่าเป็นอาบัติเพียงเล็กน้อยจึงมิได้แสดงอาบัติ (แจ้งความผิด) จนกระทั่งมรณภาพไป บาปนั้นยังคงค้างคาในใจทำให้ท่านต้องไปเกิดเป็นพญานาคชื่อ “เอรกปัต” และไม่สามารถหลุดพ้นจากกรรมนั้นได้แม้จะผ่านไปนานนับหมื่นปี,, ชาวอีสานจึงถือเอาเหตุนี้เป็นบทเรียนว่า อย่าดูหมิ่นอาบัติหรือบาปเพียงเล็กน้อย และนำมาสู่การปฏิบัติบุญเข้ากรรมเพื่อความบริสุทธิ์ของสงฆ์,
ลำดับพิธีกรรมของสงฆ์: จากอาบัติสู่ความบริสุทธิ์
การเข้าปริวาสกรรมมีไว้สำหรับพระภิกษุที่ต้อง อาบัติสังฆาทิเสส ซึ่งเป็นอาบัติหนักรองลงมาจากปาราชิก (มีทั้งหมด 13 ข้อ เช่น การจงใจทำให้อสุจิเคลื่อน หรือการจับต้องกายสตรี),, กระบวนการมีขั้นตอนสำคัญดังนี้:
การอยู่ปริวาส: ภิกษุผู้ต้องอาบัติและปกปิดไว้ ต้องอยู่ปริวาสตามจำนวนวันที่ตนปกปิดความผิดนั้น, โดยปกติในประเพณีนิยมจะจัดเป็น 9 ราตรี แบ่งเป็นช่วงอยู่ปริวาส 3 ราตรีแรก,
การประพฤติมานัต: หลังจากอยู่ปริวาสครบแล้ว ต้องประพฤติมานัตอีก 6 ราตรี เพื่อเป็นการฝึกสำนึกในความบกพร่องของตนเอง,
การออกอัพภาน: เมื่อครบกำหนดแล้ว คณะสงฆ์อย่างน้อย 20 รูป จะร่วมกันสวดประกาศรับภิกษุนั้นกลับเข้าหมู่สงฆ์ ถือเป็นผู้บริสุทธิ์หมดมลทินเหมือนเดิม,,
สถานที่สำหรับการเข้ากรรมมักเป็นที่สงบเงียบ ห่างไกลหมู่บ้าน หรือบริเวณป่าในเขตวัด โดยมีการสร้าง “ผาม” (ปะรำพิธี) หรือกุฏิชั่วคราวเป็นหลัง ๆ สำหรับพระภิกษุแต่ละรูป,,
บทบาทของฆราวาสและอานิสงส์แห่งบุญ
แม้การเข้ากรรมจะเป็นเรื่องของสงฆ์โดยตรง แต่ชาวบ้านมีส่วนสำคัญในฐานะ ผู้อุปถัมภ์, ญาติโยมจะมาช่วยกันสร้างกุฏิชั่วคราว ถวายปัจจัยสี่ ภัตตาหาร และน้ำใช้ดื่มกิน, ชาวอีสานเชื่อว่าการทำบุญแด่พระสงฆ์ที่กำลังประพฤติวัตรเพื่อชำระศีลให้บริสุทธิ์เช่นนี้ จะได้อานิสงส์ผลบุญอย่างยิ่ง มากกว่าการทำบุญตักบาตรทั่วไป,,
พัฒนาการจากอดีตสู่ปัจจุบัน
ในอดีต การเข้าปริวาสกรรมมักเป็นเรื่องเฉพาะบุคคลที่ภิกษุจะหลีกเร้นไปอยู่เพียงรูปเดียวในที่สงัด, แต่ในปัจจุบันได้พัฒนาเป็น บุญประเพณีระดับหมู่คณะ มีการจัดงานใหญ่ที่รวมเอาการบวชชีพราหมณ์ การปฏิบัติธรรมของอุบาสกอุบาสิกา และการฟังเทศน์มหาชาติเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย เพื่อเป็นการเผยแผ่พระศาสนาและสร้างความสามัคคีในชุมชน,,
สรุปได้ว่า บุญเข้ากรรมไม่ใช่การล้างบาป แต่คือการ ปวารณาตนที่จะไม่กระทำผิดอีก และมุ่งฝึกจิตใจให้สะอาด,
การเข้ากรรมของพระสงฆ์เปรียบได้กับการ “อยู่ไฟ” ของสตรีหลังคลอดบุตร ที่ต้องมีความอดทนและระมัดระวังในการรักษาตน เพื่อให้ร่างกายและจิตใจกลับมาแข็งแรงบริสุทธิ์ พร้อมที่จะดำเนินชีวิต (หรือดำรงเพศบรรพชิต) ต่อไปได้อย่างสง่างาม,
เอกสารอ้างอิง
สมศักดิ์ ศิริสวัสดิ์, ทิพย์ภวิษณ์ ใสชาติ, และ พระครูธรรมธรศิริวัฒน์ สิริวฑฺฒโน. (2565). “ศึกษาพัฒนาการรูปแบบการเข้าปริวาสกรรมตามแนวทางพระพุทธศาสนาในท้องถิ่นอีสาน”. วารสารพุทธศาสตร์ มจร อุบลราชธานี, ปีที่ 4 ฉบับที่ 2 (กรกฎาคม-ธันวาคม 2565), หน้า 358-368.
พระมหาสมชัย รตนญาโณ. (2542). ปริวาสกถา. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ธรรมสภา.
พระมหาสม สิริปุญฺโญ. (2539). ปริวาสทําไม ทําไมปริวาส. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์พิทักษ์อักษร.
สมพร พิมรัตน์. (2540). ประเพณีบุญเข้าปริวาสกรรมอําเภอเมืองร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด. วิทยานิพนธ์ปริญญาโท, มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. (2566). “ฮีตสิบสอง : ประเพณีอีสาน 12 เดือน”.
พวงผกา ตันกิจจานนท์. “ฮีตสิบสองครองสิบสี่ กับวิถีสุขภาพ : เดือนอ้าย-เดือนหก”. มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช (STOU).
ศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (NECTEC). “ฮีตที่ ๑ บุญเข้ากรรม หรือ บุญเดือนเจียง”.
สำนักวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยขอนแก่น. “ฐานข้อมูลฮีต ๑๒ คอง ๑๔”.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.,
THE BACKGROUND – ความเป็นมา-. “บุญเข้ากรรม : ฮีต 12 ของอีสาน EP 1”.
วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี. “เข้ากรรม”.
ท่องเที่ยวดอนช้าง ขอนแก่น. “เดือนอ้าย – บุญเข้ากรรม”.
DMC.tv. “ปฏิทินวันพระ 2569 วันพระตรงกับวันไหนบ้างมาดูกัน”.
รวบรวมโดย อรทัย โคตรธาดา
โพสต์เมื่อ 26 ธันวาคม 2568, 11.30 น. โดย อรทัย โคตรธาดา
