แคน

 ISAN  E-book เรื่อง ปกิณกะอีสาน (ตอนที่ 1) 10 เรื่อง ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : ปกิณกะอีสาน (ตอนที่ 1) 10 เรื่อง   ผู้เรียบเรียง: กีรติวจน์ ธนภัทรธุวานันท์ | สถาบันวิจัยศิลปะและวัฒนธรรมอีสาน มหาวิทยาลัยมหาสารคาม | พ.ศ. 2569 สรุปสาระสำคัญ หมาเก้าหาง ความเป็นมา: เป็นเรื่องเล่าที่สัมพันธ์กับความเชื่อเกี่ยวกับสุนัขและการกำเนิดข้าวในสังคมเกษตรกรรม โดยเชื่อมโยงกับคติความเชื่อในภูมิภาคเอเชีย สาระสำคัญ: สุนัขในเรื่องเล่าดั้งเดิมไม่ได้มีสถานะเพียงสัตว์เลี้ยง แต่ยังเกี่ยวข้องกับการนำเมล็ดพันธุ์ข้าวมาให้มนุษย์ ตำนานหมาเก้าหางจึงสะท้อนความสำคัญของข้าวต่อการดำรงชีวิต และความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ สัตว์ และธรรมชาติ คุณค่าทางวัฒนธรรม: เป็นหลักฐานด้านคติชนที่ช่วยให้เข้าใจความเชื่อเรื่องความอุดมสมบูรณ์และวัฒนธรรมการปลูกข้าวของสังคมเอเชีย พระนางหม้าย หญิงหม้ายผู้ประดิษฐ์ “แคน” ความเป็นมา: กล่าวถึงตำนานการสร้างเครื่องดนตรีแคน …
Read more
  สืบสานตำนานแคน เครื่องดนตรีจากสรวงสวรรค์และมรดกเสียงแห่งแผ่นดินอีสาน ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงของสังคมและกระแสดนตรีร่วมสมัยที่เข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวัน ยังมีเสียงดนตรีพื้นบ้านชนิดหนึ่งที่คงเอกลักษณ์และความไพเราะไว้ได้อย่างน่าประทับใจ นั่นคือ “เสียงแคน” เครื่องดนตรีพื้นบ้านที่ผูกพันกับวิถีชีวิต ความเชื่อ และวัฒนธรรมของชาวอีสานมาอย่างยาวนาน เสียงแคนมิได้เป็นเพียงท่วงทำนองที่สร้างความเพลิดเพลิน หากยังสะท้อนเรื่องราวความเป็นอยู่ ความสุข ความทุกข์ ตลอดจนความผูกพันระหว่างผู้คนกับถิ่นฐานบ้านเกิด แคนเป็นเครื่องดนตรีที่เกิดจากภูมิปัญญาในการนำวัสดุธรรมชาติ โดยเฉพาะไม้ไผ่ มาประดิษฐ์ให้เกิดเสียงดนตรีที่มีเอกลักษณ์ ด้วยท่วงทำนองที่นุ่มนวล อ่อนหวาน และบางครั้งก็แฝงด้วยความสนุกสนานเร้าใจ จึงไม่น่าแปลกใจที่เสียงแคนจะกลายเป็นส่วนหนึ่งของความทรงจำและอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของผู้คนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ บทความนี้นำเสนอเรื่องราวความเป็นมาของแคน ตั้งแต่ตำนานการกำเนิด ลักษณะและส่วนประกอบ ภูมิปัญญาการประดิษฐ์ เทคนิคการบรรเลง ตลอดจนบทบาทของแคนในวิถีชีวิตและประเพณีของชาวอีสาน เพื่อให้เห็นถึงคุณค่าของมรดกทางวัฒนธรรมที่ควรได้รับการอนุรักษ์ สืบทอด และพัฒนาให้คงอยู่คู่สังคมไทยสืบไป กำเนิดและตำนานแคน เสียงดนตรีจากธรรมชาติสู่ความเชื่อแห่งสรวงสวรรค์ แคนเป็นเครื่องดนตรีพื้นบ้านที่มีประวัติความเป็นมายาวนานและเกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมของกลุ่มชนในภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง โดยเฉพาะชาวไทยอีสานและชาวลาว เรื่องราวการกำเนิดของแคนปรากฏอยู่ในตำนานและคำบอกเล่าที่สืบทอดกันมาหลายรูปแบบ สะท้อนให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ ธรรมชาติ และความเชื่อในสังคมดั้งเดิม         ตำนานที่เป็นที่รู้จักเรื่องหนึ่งกล่าวถึงหญิงหม้ายผู้มีความสามารถในการประดิษฐ์เครื่องดนตรี นางได้ยินเสียงนกการเวกขับขานอย่างไพเราะ …
Read more
เจาะลึก 5 เรื่องน่าทึ่งของ ‘แคน’ มรดกโลกแห่งเสียงเพลงที่คุณอาจไม่เคยรู้! ประเทศไทยอุดมไปด้วยมรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่า และหนึ่งในสัญลักษณ์ทางดนตรีที่โดดเด่นและเป็นที่ภาคภูมิใจของชาติคือ ‘แคน’ ที่ส่งผ่านกาลเวลาจากรุ่นสู่รุ่น แม้เสียงแคนจะคุ้นหูคนไทยจำนวนมาก แต่ความลึกซึ้งและเรื่องราวเบื้องหลังของเครื่องดนตรีชนิดนี้มักถูกมองข้าม บทความนี้จะพาคุณไปสำรวจ 5 เรื่องน่าทึ่งเกี่ยวกับแคน โดยเฉพาะในฐานะ มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติโดย UNESCO ที่จะทำให้คุณมองแคนด้วยสายตาที่แตกต่างออกไป 1. ‘แคน’ คือ มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติโดย UNESCO นี่คือความภาคภูมิใจอันดับหนึ่งที่ทำให้ ‘แคน’ มีสถานะพิเศษในเวทีโลก! เมื่อปี พ.ศ. 2560 (ค.ศ. 2017) องค์การยูเนสโก (UNESCO) ได้ประกาศขึ้นทะเบียนให้ “ศิลปะการดนตรีและการทำแคนของลาว” (Khaen music of the Lao people) เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ (Intangible Cultural Heritage …
Read more
ทักษะสำคัญเพื่อการเป่าแคนยุคคลาสสิก   ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : ทักษะสำคัญเพื่อการเป่าแคนยุคคลาสสิก ทักษะสำคัญเพื่อการเป่าแคนยุคคลาสสิค กล่าวถึงความรู้และทักษะที่จำเป็นในการเรียนรู้และเข้าใจการเป่าแคนอย่างลึกซึ้ง โดยมอง “แคน” ไม่ใช่เพียงเครื่องดนตรี แต่เป็นตัวแทนจิตวิญญาณของกลุ่มชาติพันธุ์ไท–ลาว การศึกษาแคนจึงต้องเข้าใจทั้งด้านประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และเทคนิคดนตรี เนื้อหาแบ่งเป็น 2 ส่วนสำคัญ คือ การอธิบายพัฒนาการ “ยุคของเพลงแคน” ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ทักษะหลักในการเป่าแคน ได้แก่ การฟัง การบรรเลง เทคนิคการใช้ลม และองค์ประกอบทางจิตใจของผู้เล่น โดยเฉพาะ “ยุคคลาสสิก” ถือเป็นช่วงสำคัญที่เพลงแคนมีความซับซ้อนด้านเทคนิคและการถ่ายทอดอารมณ์มากขึ้น จากการเปลี่ยนแปลงทางสังคม เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม ประเด็นสำคัญ 1. แคนกับอัตลักษณ์วัฒนธรรม แคนเป็นเครื่องดนตรีที่สะท้อน “จิตวิญญาณ” ของชาติพันธุ์ไท–ลาว ต้องศึกษาอย่างรอบด้าน ทั้งดนตรี สังคม และวัฒนธรรม เชื่อมโยงกับมานุษยวิทยาและสังคมวิทยา …
Read more
แคนวง แบบฉบับอีสานในยุควัฒนธรรมล้านช้าง ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book :  แคนวง แบบฉบับอีสานในยุควัฒนธรรมล้านช้าง   แคนวง แบบฉบับอีสาน ในยุควัฒนธรรมล้านช้าง กล่าวถึงกำเนิด พัฒนาการ และบทบาทของ “แคน” ในบริบททางวัฒนธรรมของดินแดนอุษาคเนย์ โดยเฉพาะในกลุ่มชาติพันธุ์ไท–ลาว รวมถึงความสัมพันธ์กับอาณาจักรสำคัญ ได้แก่ อยุธยา ล้านช้าง และขอม ซึ่งมีอิทธิพลต่อรูปแบบ “เพลงแคน” และการแสดงดนตรีพื้นบ้าน แคนเป็นเครื่องดนตรีที่มีรากเหง้าร่วมในภูมิภาคอุษาคเนย์ พบในหลายชาติพันธุ์ แม้รูปร่างแตกต่างกัน แต่มีโครงสร้างและหลักการคล้ายกัน สะท้อนถึงแหล่งกำเนิดร่วมกัน และได้รับการพัฒนาแตกต่างตามบริบทวัฒนธรรม ในบริบทของอีสานและล้านช้าง “แคน” ถือเป็นเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่สำคัญ สะท้อนวิถีชีวิต ความเชื่อ และศิลปะพื้นบ้าน ขณะที่ในสมัยอยุธยา แม้มีการกล่าวถึงแคนในวรรณกรรม แต่ยังไม่ปรากฏชัดว่าเป็นเครื่องดนตรีหลักในราชสำนัก โดยมักเป็นของกลุ่มประชาชนเชื้อสายล้านช้างมากกว่า  ประเด็นสำคัญ กำเนิดและการแพร่กระจายของแคน แคนมีต้นกำเนิดในดินแดนอุษาคเนย์ พบในหลายชาติพันธุ์ …
Read more
  แคน  เป็นเครื่องดนตรีสำคัญของชาวอีสาน ทำจากไม้กู่แคน เมื่อเป่าแล้วทำนองเสียงดัง    แคนแล่นแคน แล่นแคน แล่นแคน  แคนหนึ่งอันเรียกว่าแคนหนึ่งเต้า ประวัติความเป็นมา แคน เป็นเครื่องดนตรีพื้นเมืองภาคอีสานที่เก่าแก่มีมาแต่โบราณ เป็นเครื่องดนตรีที่ใช้ปากเป๋าให้เป็นเพลง แบ่งเป็นสองอย่างคือ แคนเจ็ดและแคนแปด แคนเจ็ดนั้นมีลูกเจ็ดคู่ ส่วนแคนแปดนั้นมีลูกแปดคู่  แคนทำด้วยไม้อ้อหรือไม้เหี้ยน้อย แต่เดี๋ยวนี้ไม้อ้อหาได้ยาก จึงทำแคนด้วยไม้เหี้ยน้อยและจะต้องหาให้ได้ลดขนาดเท่านิ้วมือจึงจะใช้ได้ระบบของแคนแปดมีเสียงทั้งหมด ๑๖ เสียงแต่เป็นระดับเสียงที่ซ้ำกัน ๒ เสียง โดยเสียงทั้ง ๑๖ เสียงนี้ มิได้เรียงลำดับอย่างเสียงระนาดหรือเสียงเปียโน ส่วนประกอบของแคนมีดังนี้ ลูกแคน  ลูกแคนคือไม้ไผ่ที่นำมาประกอบเป็นแคน ทำจากไม้ซางซึ่งเป็นพืชตระกูลไม้ไผ่  ลำเล็ก ๆ มีปล้องยาว ขนาดเท่านิ้วหัวแม่มือ นิ้วชี้และนิ้วนางตามลำดับ โดยนำมาลนไฟแล้วดัดให้ตรงขนาดยาวตั้งแต่แปดสิบเซนติเมตรถึงสามเมตร ไม้กู่แคนทุกลำทะลุข้อออกเพื่อให้ลมผ่าน ฝังลิ้นทองเหลือง หรือลิ้นเงิน ห่างจากปลายข้างบนประมาณ 50-60 เซนติเมตร โดยบริเวณนั้นบากเป็นช่องสี่เหลี่ยมสองช่องห่าง …
Read more
191587