เมืองโบราณกันทรวิชัย
ISAN E-book เรื่อง เมืองโบราณกันทรวิชัย
ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : เมืองโบราณกันทรวิชัย
ประเด็นสำคัญจากหนังสือ “เมืองโบราณกันทรวิชัย” (จัดทำโดย พระวัชรสารธรรมุนี และคณะ) ซึ่งรวบรวมประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และพัฒนาการของเมืองโบราณกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม ออกเป็นประเด็นหลักๆ ดังนี้
- ลำดับพัฒนาการทางประวัติศาสตร์ (6 ช่วงเวลา)
เมืองโบราณกันทรวิชัยมีประวัติศาสตร์การตั้งถิ่นฐานอย่างยาวนานกว่าพันปี โดยแบ่งออกเป็น 6 ช่วงสำคัญ ได้แก่
- ช่วงที่ 1 สมัยก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลาย: ปรากฏร่องรอยผังเมืองโบราณทรงวงรีรูปไข่ซ้อนกัน 2 ชั้น มีแนวคูน้ำคันดินล้อมรอบ (ประมาณ 2,500–1,000 ปีมาแล้ว) และพบหลักฐานโบราณวัตถุ เช่น หินดุ ดินเผา และเบ้าหลอมโลหะ
- ช่วงที่ 2 วัฒนธรรมทวารวดี (พุทธศตวรรษที่ 12–16): ช่วงเจริญรุ่งเรืองสูงสุดในฐานะนครรัฐทวารวดีลุ่มน้ำชี รับอิทธิพลศาสนาและศิลปะจากอินเดีย พบหลักฐานสำคัญมากมาย เช่น พระพิมพ์ดินเผา, แผ่นเงินดุนศิลปะทวารวดี 66 แผ่น, เสมาหิน, และโบราณสถานก่ออิฐศิลาแลง
- ช่วงที่ 3 วัฒนธรรมเขมร/ขอม (พุทธศตวรรษที่ 16–18): ในตัวเมืองโบราณแทบไม่พบหลักฐานเขมรโดยตรง (คาดว่าเมืองอาจร้างไปก่อน หรือวัฒนธรรมทวารวดีมีความเข้มแข็งมาก) แต่พบโบราณสถานใกล้เคียง คือ กู่คูขาด (กู่แก้ว)
- ช่วงที่ 4 การเข้ามาตั้งถิ่นฐานของคนลาว (พุทธศตวรรษที่ 20 – ก่อน พ.ศ. 2417): การขยายอิทธิพลของอาณาจักรล้านช้างและการเคลื่อนย้ายประชากรลาวลงมาทางใต้ลุ่มน้ำชี
- ช่วงที่ 5 การสร้างบ้านแปงเมือง (พ.ศ. 2417–2524): ตั้งขึ้นเป็น “เมืองกันทรวิไชย” เมื่อ พ.ศ. 2417 ต่อมาเปลี่ยนเป็น “อำเภอกันทรวิชัย” (เคยใช้ชื่ออำเภอโคกพระช่วง พ.ศ. 2460–2482) มีกลุ่มคนหลากหลายเข้ามาอาศัยร่วมกัน (ชาวลาว ชาวญ้อ ไทโคราช และชาวจีน)
- ช่วงที่ 6 การสร้างการรับรู้และฟื้นฟูมรดกวัฒนธรรม (พ.ศ. 2524–ปัจจุบัน): ยุคแห่งการขุดค้น, การฟื้นฟูประวัติศาสตร์, การสร้างพระพุทธรูปสำคัญประจำภาค, และการสร้าง พระธาตุกันทรวิชัย เพื่อเป็นศูนย์รวมศรัทธาและแหล่งเรียนรู้
- โบราณวัตถุและปูชนียวัตถุสำคัญ
- หลวงพ่อพระยืน (พระพุทธมงคล) & พระพุทธมิ่งเมือง: พระพุทธรูปสลักหินทรายศิลปะทวารวดีแบบท้องถิ่น (พุทธศตวรรษที่ 14–16) ประดิษฐานอยู่ที่วัดพุทธมงคล และวัดสุวรรณาวาส ตามลำดับ
- แผ่นเงินดุน (ขุดพบที่อุ่มญาคู พ.ศ. 2515): พบจำนวน 66 แผ่น ฝั่งอยู่ใต้ฐานพระประธานโบราณ เป็นรูปพระพุทธรูป เทวดา ธรรมจักร และสถูป ศิลปะทวารวดีตอนปลาย (ราวพุทธศตวรรษที่ 15–16)
- พระพิมพ์ดินเผากันทรวิชัย: พระพิมพ์ดินเผาขนาดใหญ่ (สูง 12–22 ซม.) มี 3 รูปแบบหลัก (เช่น ปางสมาธิประทับขัดสมาธิเพชรมีประภามณฑล, ปางแสดงธรรมจักร, และพิมพ์ปรกโพธิ์)
- พระพุทธกันทรวิชัยอภิสมัยธรรมนายก: ในปี พ.ศ. 2524 ได้มีการนำพุทธลักษณะของพระพิมพ์ดินเผากันทรวิชัย มาเป็นแม่แบบในการสร้างพระพุทธรูปประจำภาคอีสาน โดยได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากในหลวงรัชกาลที่ 9 เสด็จฯ ทรงเททองหล่อ และพระราชทานนาม
- มรดกทางวัฒนธรรมและคติความเชื่อท้องถิ่น
- คูน้ำคันดินและชื่อสระโบราณ: ตัวเมืองโบราณมีสระน้ำ/คูน้ำทั้งชั้นนอกและชั้นในรวมนับสิบแห่ง (เช่น สระใหญ่, สระสิม, สระฮะ, สระตาเอีย) ซึ่งสัมพันธ์กับวิถีชีวิตและการเกษตรของคนในชุมชน
- ตำนานท้าวลินจง ท้าวลินทอง: นิทานพื้นบ้านที่ชาวบ้านแต่งขึ้นเพื่ออธิบายที่มาของสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ เช่น การสร้างพระพุทธมงคล (อุทิศให้พ่อ), พระพุทธมิ่งเมือง (อุทิศให้แม่), และพระนอน เพื่อไถ่บาปจากการทำร้ายพ่อแม่ สะท้อนการกตัญญูและเป็นกุศโลบายในการอนุรักษ์พื้นที่โบราณสถาน
Post by Orathai Khotthadar
โพสต์เมื่อ 13 สิงหาคม 2569, เวลา 15.20 น.
