เอกสารประกอบการแสดง และกลอนลำ การละเล่น “ด้วงดิ่ง” (ลำแมงตับเต่า)

 ISAN  E-book เรื่อง เอกสารประกอบการแสดง และกลอนลำ การละเล่น “ด้วงดิ่ง” (ลำแมงตับเต่า)

 

ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : เอกสารประกอบการแสดง และกลอนลำ การละเล่น “ด้วงดิ่ง” (ลำแมงตับเต่า)

ผู้เรียบเรียง: กีรติวจน์ ธนภัทรธุวานันท์ สถาบันวิจัยศิลปะและวัฒนธรรมอีสาน มหาวิทยาลัยมหาสารคาม พ.ศ. 2569  จำนวน 25 หน้า

สรุปสาระสำคัญ

  1. ความเป็นมาและความสำคัญ

“แมงตับเต่า” หรือการละเล่น “ด้วงดิ่ง” เป็นศิลปะการแสดงพื้นบ้านอีสานที่มีรากฐานมาจากวิถีชีวิตของชาวชนบท โดยนำพฤติกรรมของแมงตับเต่า ซึ่งเป็นแมลงน้ำที่ชาวบ้านรู้จักและนำมาใช้ประกอบอาหาร มาสร้างสรรค์เป็นการละเล่นเพื่อความสนุกสนาน

การละเล่นนี้ได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมล้านช้างและเคยแพร่หลายในหลายพื้นที่ของภาคอีสาน โดยมีรูปแบบแตกต่างกันตามแต่ละท้องถิ่น

  1. ลักษณะเด่นของการละเล่น

เอกลักษณ์สำคัญที่สุดคือการขับร้องที่ใช้คำสัมผัสสระ “เ-า” ให้สอดคล้องกับคำว่า “ตับเต่า” ในตอนท้ายของแต่ละวรรค

ลักษณะการแสดงมีดังนี้

  • ใช้ภาษาอีสานและถ้อยคำคล้องจองในการขับร้อง
  • เน้นการโต้ตอบด้วยไหวพริบและปฏิภาณระหว่างผู้แสดงฝ่ายหญิงและฝ่ายชาย
  • มีลีลาสนุกสนาน แฝงอารมณ์ขัน และสะท้อนความสัมพันธ์ของผู้คนในชุมชน
  • ใช้กลอนลำเป็นเครื่องมือในการเล่าเรื่องและถ่ายทอดความคิด
  1. รูปแบบการแสดงในแต่ละพื้นที่
พื้นที่ ลักษณะการแสดง
จังหวัดเลย มีลักษณะเป็นคณะหมอลำหมู่แบบโบราณ หรือที่เรียกว่า “ลิเกป่า”
จังหวัดร้อยเอ็ดและอีสานตอนกลาง เน้นการร้องโต้ตอบด้วยปฏิภาณระหว่างฝ่ายหญิงและฝ่ายชาย
พื้นที่วัฒนธรรมล้านช้าง มีรูปแบบแตกต่างกันตามขนบธรรมเนียมและบริบทของแต่ละชุมชน

ในอดีตนิยมละเล่นในเทศกาลสำคัญ เช่น สงกรานต์ โดยเฉพาะรูปแบบของอีสานตอนกลางที่เป็นการละเล่นของชุมชนมากกว่าการแสดงบนเวทีอย่างเป็นทางการ

  1. องค์ประกอบของการแสดง

เอกสารมีเนื้อหาสำหรับนำไปจัดการแสดงจริง โดยประกอบด้วยการอธิบายรูปแบบการละเล่น การแต่งกาย ผู้แสดง ลำดับการแสดง และบทกลอนลำ

จุดสำคัญคือการจัดให้มีผู้ขับร้องฝ่ายชายและฝ่ายหญิง พร้อมส่วนขับร้องรับร่วมกัน ซึ่งช่วยสร้างบรรยากาศการโต้ตอบและการมีส่วนร่วมของผู้แสดง

เอกสารยังจัดทำตารางลำดับการแสดง และแยกเนื้อหากลอนลำสำหรับฝ่ายชายและฝ่ายหญิง เพื่อใช้เป็นแนวทางในการฝึกซ้อมและฟื้นฟูการแสดง

  1. สถานภาพปัจจุบันและปัญหาการสืบทอด

ผู้เรียบเรียงระบุว่าการละเล่นแมงตับเต่าได้สูญหายไปจากการละเล่นพื้นบ้านอีสานที่พบเห็นโดยทั่วไป เช่นเดียวกับศิลปะพื้นบ้านอีกหลายประเภท

เอกสารอธิบายว่าศิลปวัฒนธรรมย่อมเปลี่ยนแปลงตามสภาพสังคม บางประเภทสามารถดำรงอยู่ได้ บางประเภทปรับตัว และบางประเภทถูกยุติหรือสูญหายไป

ผู้เรียบเรียงจึงพยายามทบทวนและรื้อฟื้นการละเล่นนี้ขึ้นมาอีกครั้ง เพื่อให้สามารถนำไปใช้ประโยชน์ทางการศึกษาและถ่ายทอดภูมิปัญญาแก่คนรุ่นหลัง

  1. คุณค่าของการละเล่นแมงตับเต่า

คุณค่าด้านประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม

สะท้อนรากฐานวัฒนธรรมล้านช้างและความหลากหลายของศิลปะการแสดงพื้นบ้านอีสาน

คุณค่าด้านภาษาและวรรณศิลป์

แสดงภูมิปัญญาการใช้ภาษาอีสาน การเล่นสัมผัสคำ และการสร้างกลอนลำอย่างมีเอกลักษณ์

คุณค่าด้านสังคม

สะท้อนความสนุกสนาน การปฏิสัมพันธ์ และการมีส่วนร่วมของสมาชิกในชุมชน

คุณค่าด้านการศึกษาและการอนุรักษ์

เป็นแหล่งข้อมูลสำหรับเรียนรู้ ฝึกซ้อม ฟื้นฟู และสืบทอดการละเล่นพื้นบ้านที่กำลังเลือนหาย

  1. สรุปสาระสำคัญในภาพรวม

การละเล่น “ด้วงดิ่ง” หรือ “ลำแมงตับเต่า” เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างธรรมชาติ ภาษา และวิถีชีวิตของชาวอีสาน มีจุดเด่นด้านการขับร้องกลอนลำที่ใช้คำสัมผัสสระ “เ-า” และการโต้ตอบระหว่างฝ่ายหญิงกับฝ่ายชายด้วยปฏิภาณไหวพริบ

แม้การละเล่นดังกล่าวจะเลือนหายไปจากวิถีชีวิตร่วมสมัย แต่เอกสารฉบับนี้มีความสำคัญในฐานะความพยายามฟื้นฟูและบันทึกองค์ความรู้ ทั้งประวัติ รูปแบบการแสดง และบทกลอนลำ เพื่อใช้ในการศึกษา อนุรักษ์ และเผยแพร่แก่คนรุ่นหลัง

 

 

Post by  Orathai Khotthadar

โพสต์เมื่อ 2 ตุลาคม 2569, เวลา 15.20 น.