การสร้างสุขภาพด้วยภูมิปัญญาอีสาน
การสร้างสุขภาพด้วยภูมิปัญญาอีสาน
ผู้สนใจสามารถชมในรูปแบบ e-book : การสร้างสุขภาพด้วยภูมิปัญญาอีสาน
หนังสือ “การสร้างสุขภาพด้วยภูมิปัญญาอีสาน”
จัดทำโดยชมรมภูมิปัญญาอีสานจังหวัดมหาสารคาม (ปีที่พิมพ์ 2550)
เป็นผลผลิตจาก “โครงการสืบทอดภูมิปัญญาอีสานในการส่งเสริมสุขภาพของคนไทย”
โดยได้ทำการศึกษา รวบรวม และทดลองปฏิบัติจริงในหมู่บ้านนำร่อง
(บ้านเชียงเหียน ตำบลเขวา อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม)
ประเด็นสำคัญของหนังสือเล่มนี้สามาiถสรุปแบ่งออกเป็น 4 ด้านหลัก (หัวใจของการส่งเสริมสุขภาพกายและใจตามวิถีอีสาน) ดังนี้:
- ภูมิปัญญาเกี่ยวกับอาหารอีสานพื้นบ้าน
- ปรัชญาการกินของคนอีสาน: คนอีสานมีหลักยึดในการกินคือ “กินข้าวเป็นหลัก กินผักเป็นยา กินปลาเป็นอาหาร และเฮ็ดเวียกเฮ็ดงาน ตางเซาอีแลง” (ทำงานประจำวันเป็นการออกกำลังกาย)
- กินข้าวเป็นหลัก: นิยมรับประทาน “ข้าวเหนียว” ซึ่งให้พลังงานสูง เอื้อต่อการทำงานหนักในไร่นา และทำให้เกิดความอดทน
- กินผักเป็นยา: อาหารอีสานแทบทุกมื้อจะมีผักพื้นบ้านเป็นส่วนประกอบ ซึ่งผักพื้นบ้านเหล่านี้มีสรรพคุณทางยาสมุนไพรในตัวสูง เช่น ผักหม (แก้ร้อนใน บำรุงปัสสาวะ), ผักติ้ว (บำรุงธาตุ แก้สะอึก) ทำให้นิยมกินเพื่อป้องกันและรักษาโรค
- กินปลาเป็นอาหาร: ภูมิสำเนาของคนอีสานมักตั้งอยู่ใกล้แหล่งน้ำ จึงเน้นกินปลาน้ำจืดเป็นหลัก อาหารดั้งเดิมไม่มีส่วนผสมของกะทิและไม่ใส่น้ำตาล ทำให้ได้โปรตีนสูง ไขมันต่ำ จึงช่วยป้องกันโรคอ้วนและโรคเบาหวานได้ดี
- การหลามอาหาร: เป็นวิธีการปรุงอาหารดั้งเดิมโดยใช้กระบอกไม้ไผ่ใส่เนื้อสัตว์และเครื่องปรุงแล้วนำไปเผาไฟ ซึ่งช่วยให้อาหารสุกและมีกลิ่นหอมชวนรับประทาน
- ภูมิปัญญาเกี่ยวกับสุขาภิบาลและสิ่งแวดล้อม
- การจัดระเบียบที่อยู่อาศัย: ครอบคลุมตั้งแต่วิธีเลือกพื้นที่สร้างบ้านเรือนตามลักษณะบ้านอีสานประเภทถาวร การแบ่งส่วนพื้นที่ใช้สอยภายในบ้านเรือน (เฮือน) ให้สอดคล้องกับวิถีชีวิต
- การดูแลสุขอนามัยในครอบครัว: แนวคิดและข้อแนะนำในการดำเนินชีวิตประจำวันเพื่อความสะอาด ปลอดภัย และสร้างสิ่งแวดล้อมที่ดีรอบบ้าน เช่น การเลือกชนิดไม้มงคลหรือไม้ที่เป็นประโยชน์มาปลูกในบริเวณบ้าน
- กิจกรรมสร้างสุขภาพ: รวมถึงการตำข้าวด้วยครกมอง ซึ่งนอกจากจะได้ข้าวสารซ้อมมือไว้บริโภคแล้ว ยังถือเป็นกิจกรรมการออกกำลังกายเสริมสร้างสุขภาพร่างกายที่แข็งแรงของคนในอดีตด้วย
- ภูมิปัญญาเกี่ยวกับยาสมุนไพร
- การเก็บและการใช้ยา: รวบรวมองค์ความรู้จากหมอพื้นบ้านอีสาน เกี่ยวกับระเบียบวิธีและขั้นตอนในการเก็บสมุนไพรมาทำยารักษาโรคอย่างถูกวิธีเพื่อให้คงสรรพคุณสูงสุด
- ความเชื่อและข้อห้าม (ขะลำ): มีการสอดแทรกกุศโลบายและข้อห้าม (ข้อขะลำ) ในการปฏิบัติตนระหว่างการกินยาหรือการรักษาโรค เพื่อความปลอดภัยของผู้ป่วยและเพื่อให้การรักษาสัมฤทธิ์ผล
- ตำรับยาพื้นบ้าน: รวบรวมสูตรและตำรับยาสมุนไพรประเภทต่าง ๆ สำหรับบำบัดรักษาโรคและอาการเจ็บป่วยตามอาการที่มักเกิดขึ้นกับคนในชุมชน
- ภูมิปัญญาเกี่ยวกับพิธีกรรม (การสร้างเสริมสุขภาพจิต)
- พิธีกรรมตามวงจรชีวิต: ครอบคลุมวิถีชีวิตของมนุษย์ตั้งแต่เกิด การแต่งงาน ไปจนถึงการตาย เพื่อสร้างความมั่นคงทางจิตใจและจัดระเบียบความสัมพันธ์ในครอบครัว
- พิธีกรรมสร้างความสัมพันธ์ในสังคม: เช่น ประเพณีการผูกเสี่ยว ที่ช่วยสร้างมิตรภาพและความผูกพันช่วยเหลือเกื้อกูลกันในชุมชน
- พิธีกรรมตามฮีตประเพณีและความเชื่อ: เช่น พิธีกรรมการปลูกเรือน, การไหลเรือไฟ, การเลี้ยงปู่ตา, บุญซำฮะ, การแห่นางแมว, การเสี่ยงนางดังขอฝน, การเสี่ยงเชียงข้อง, การสะเดาะเคราะห์ และการเลี้ยงตาแฮก พิธีกรรมเหล่านี้เป็นกุศโลบายที่ช่วยลดความเครียด สร้างความสามัคคีในชุมชน และสร้างความอบอุ่นใจในการประกอบอาชีพเกษตรกรรม
เป้าหมายสูงสุดของหนังสือเล่มนี้ คือการฟื้นฟูและจัดการองค์ความรู้ที่กำลังจะสูญหายไปจากกระแสนิยมสมัยใหม่ เพื่อให้ประชาชนนำวิถีชีวิตดั้งเดิมที่เรียบง่ายและเป็นประโยชน์นี้กลับมาปรับใช้ ซึ่งจะช่วยเสริมสร้างสุขภาพที่สมบูรณ์แข็งแรงอย่างยั่งยืน ช่วยประหยัดค่าใช้จ่าย และรักษาเอกลักษณ์ของท้องถิ่นอีสานสืบไป
Post by Orathai Khotthadar
โพสต์เมื่อ 17 กรกฎาคม 2569, เวลา 14.20 น.
