“ว่าวสะนู” มรดกแห่งสายลม

“ว่าวสะนู” มรดกแห่งสายลม

เจาะลึกภูมิปัญญาและเอกลักษณ์หนึ่งเดียวของจิตวิญญาณอีสาน

     ประเทศไทยเป็นดินแดนที่เปี่ยมด้วยความหลากหลายทางวัฒนธรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือหรือ “อีสาน” ที่มีภูมิปัญญาและเอกลักษณ์ท้องถิ่นอันโดดเด่นมากมาย หนึ่งในนั้นคือ “ว่าวสะนู” ไม่ใช่เพียงแค่ของเล่นพื้นบ้าน แต่เป็นสัญลักษณ์ที่สะท้อนถึงวิถีชีวิต ความเชื่อ และจิตวิญญาณของคนอีสานได้อย่างลึกซึ้ง บทความนี้จะพาคุณไปทำความรู้จักกับว่าวสะนูอย่างมืออาชีพ ตั้งแต่โครงสร้างอันเป็นเอกลักษณ์ไปจนถึงคุณค่าทางวัฒนธรรมที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน

ว่าวสะนู คืออะไร? มากกว่าแค่ว่าวติดธนู

เมื่อเอ่ยถึง “ว่าวสะนู” ภาพจำแรกของหลายคนอาจเป็นว่าวรูปทรงคล้ายปีกผีเสื้อหรือว่าวอีแพง ที่ด้านบนมี “ธนู” ติดอยู่ แต่สิ่งที่เป็นหัวใจและเอกลักษณ์อันโดดเด่นของว่าวชนิดนี้คือ **”เสียง”** ที่เกิดจากธนูไม้ไผ่ที่ติดตั้งอยู่บนส่วนหัวของว่าว เมื่อว่าวถูกปล่อยขึ้นสู่ท้องฟ้า รับลมแรง เสียง “หึ่ง หึ่ง” อันเป็นเอกลักษณ์ก็จะก้องกังวานไปทั่วทุ่งนา เสียงนี้ไม่ใช่แค่เสียงธรรมดา แต่คือเสียงแห่งการเฉลิมฉลอง เสียงแห่งความสุข และเสียงที่สะท้อนถึงภูมิปัญญาในการดัดแปลงธรรมชาติให้เกิดสุนทรียภาพ

โครงสร้างและกลไกเสียงอันชาญฉลาด

ว่าวสะนูโดยทั่วไปมักมีรูปทรงสี่เหลี่ยมคล้ายเพชร มีปีกยื่นออกไปด้านข้าง (คล้ายว่าวอีแพง) แต่ส่วนสำคัญคือ “ธนู” ที่ทำจากไม้ไผ่เหลาอย่างพิถีพิถัน ดัดให้โค้งงอ และมักใช้หวายหรือเส้นเอ็นผูกรั้งเป็นคันธนู เมื่อลมปะทะเข้ากับไม้ไผ่ที่ขึงตึงอย่างได้จังหวะ ก็จะเกิดการสั่นสะเทือนและสร้างเสียงทุ้มต่ำอันเป็นเอกลักษณ์ เสียงเหล่านี้สามารถปรับแต่งได้ตามความยาว ความโค้ง หรือความตึงของธนู สะท้อนถึงความเข้าใจในหลักฟิสิกส์และเสียงของช่างทำว่าวอย่างลึกซึ้ง

ภูมิปัญญาแห่งวิถีอีสาน: จากธรรมชาติสู่มรดกทางวัฒนธรรม

    การสร้างสรรค์ว่าวสะนูสะท้อนให้เห็นถึงภูมิปัญญาอันชาญฉลาดของบรรพบุรุษชาวอีสานที่รู้จักใช้ทรัพยากรธรรมชาติรอบตัวให้เกิดประโยชน์สูงสุด และยังผูกโยงกับวิถีชีวิตเกษตรกรรมอย่างแยกไม่ออก

วัตถุดิบจากธรรมชาติ : วัสดุหลักในการทำว่าวสะนูล้วนมาจากธรรมชาติ เช่น ไม้ไผ่สำหรับโครงและธนู กระดาษว่าว (ปัจจุบันอาจใช้ผ้าแพร) และยางไม้สำหรับติดว่าว สะท้อนถึงความเรียบง่ายและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม

ความผูกพันกับฤดูกาล : การเล่นว่าวสะนูมักจะเล่นกันในช่วงหลังฤดูเก็บเกี่ยวหรือที่ชาวอีสานเรียกว่า “ลมว่าว” ซึ่งเป็นช่วงที่ลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือพัดผ่านมา อากาศเย็นสบายและลมพัดแรงพอเหมาะ การปล่อยว่าวสะนูจึงเป็นกิจกรรมที่สร้างความผ่อนคลายและเชื่อมโยงผู้คนเข้ากับวงจรชีวิตตามธรรมชาติ

ศิลปะและงานฝีมือ : การสร้างว่าวสะนูต้องอาศัยทักษะความชำนาญและความประณีตในการเหลาไม้ไผ่ให้ได้ขนาดที่เหมาะสม การขึงผ้าให้ตึง การติดธนู และการปรับแต่งให้เกิดเสียงที่ไพเราะ สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นมรดกทางหัตถศิลป์ที่สืบทอดกันมารุ่นต่อรุ่น

เอกลักษณ์หนึ่งเดียวที่สะท้อนจิตวิญญาณ

ว่าวสะนูไม่ได้เป็นเพียงแค่กิจกรรมยามว่าง แต่ยังเต็มไปด้วยความหมายเชิงสัญลักษณ์และเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตทางสังคมและจิตวิญญาณของชาวอีสาน

เสียงแห่งการเฉลิมฉลอง: เสียงว่าวสะนูที่ก้องกังวานอยู่บนท้องฟ้า มักจะดังในช่วงงานบุญ งานประเพณี หรือเทศกาลสำคัญต่างๆ จึงกลายเป็นเสียงแห่งการเฉลิมฉลอง เสียงแห่งความสุข และเสียงที่นำความอุดมสมบูรณ์มาให้

สัญลักษณ์แห่งอิสระและความผูกพัน: การเฝ้ามองว่าวสะนูที่ลอยละลิ่วอยู่บนท้องฟ้า เป็นภาพที่ชวนให้รู้สึกถึงอิสรเสรี แต่ในขณะเดียวกัน สายป่านที่ยึดโยงว่าวไว้กับพื้นดินก็เป็นสัญลักษณ์ของความผูกพันกับบ้านเกิดและรากเหง้า

ภูมิปัญญาที่ส่งต่อรุ่นสู่รุ่น: การทำและการเล่นว่าวสะนูเป็นกิจกรรมที่ส่งเสริมความสัมพันธ์ในครอบครัวและชุมชน ผู้เฒ่าผู้แก่สอนวิธีทำและเทคนิคต่างๆ ให้แก่ลูกหลาน เป็นการสืบทอดองค์ความรู้และปลูกฝังความรักในวัฒนธรรมท้องถิ่น

ความท้าทายและการอนุรักษ์มรดกแห่งสายลม

      ในยุคสมัยที่เทคโนโลยีและสิ่งบันเทิงสมัยใหม่เข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวันมากขึ้น การละเล่นพื้นบ้านอย่างว่าวสะนูกำลังเผชิญกับความท้าทายในการดำรงอยู่ จำนวนช่างทำว่าวสะนูที่ชำนาญลดน้อยลง และคนรุ่นใหม่มีความสนใจในกิจกรรมเหล่านี้ลดลง อย่างไรก็ตาม การตระหนักถึงคุณค่าของว่าวสะนูในฐานะ “มรดกทางวัฒนธรรม” ที่สำคัญ ได้นำไปสู่ความพยายามในการอนุรักษ์และส่งเสริมกิจกรรมนี้ให้คงอยู่ต่อไป

      องค์กรภาครัฐ ภาคเอกชน และชุมชนท้องถิ่นหลายแห่ง ได้ริเริ่มโครงการฝึกอบรมการทำว่าวสะนู จัดงานเทศกาลว่าว และส่งเสริมให้เด็กและเยาวชนได้เรียนรู้และสัมผัสกับความงามของภูมิปัญญาพื้นบ้านนี้ การอนุรักษ์ว่าวสะนูจึงไม่ใช่แค่การรักษาสิ่งของ แต่เป็นการรักษาจิตวิญญาณ วัฒนธรรม และตัวตนของชาวอีสานไว้ให้คงอยู่ตลอดไป

  แข่งว่าวแอกพัฒนา งานประเพณีมหกรรมว่าวอีสาน และบอลลูนนานาชาติ 2025

เสียงสะท้อนแห่งอีสานที่ไม่มีวันเงียบหาย

         ว่าวสะนูเป็นมากกว่าของเล่นหรือเพียงแค่ว่าวติดธนู แต่เป็น “มรดกแห่งสายลม” ที่เต็มไปด้วยภูมิปัญญา เอกลักษณ์ และจิตวิญญาณของชาวอีสาน การทำความเข้าใจและซาบซึ้งในคุณค่าของว่าวสะนู คือการได้สัมผัสกับรากเหง้าทางวัฒนธรรมอันล้ำค่าของประเทศไทย และได้ตระหนักถึงความสำคัญของการอนุรักษ์สิ่งเหล่านี้ไว้ให้เป็นมรดกตกทอดสู่คนรุ่นหลัง เพื่อให้เสียง “ดือดึ่งดึ่ง ดือดึ่งดึ่ง “ อันเป็นเอกลักษณ์ของว่าวสะนู ยังคงก้องกังวานอยู่บนท้องฟ้าอีสานตลอดไป **คุณล่ะ เคยสัมผัสหรือได้ยินเสียงว่าวสะนูบ้างไหม?

เรื่องโดย…ดวงเดือน ไชยโสดา

โพสต์เมื่อ 19 มกราคม 2569, เวลา 16.25 โดย ดวงเดือน ไชยโสดา

เอกสารอ้างอิง

หนุ่ม เมืองอีสาน. (2542, ธันวาคม). ว่าวอีสานความบันเทิงพื้นบ้าน. อบต.ก้าวหน้า, 1(3), 42-43.

สนธยา ทิพย์อุตร. (2560, 16 ธันวาคม). ว่าวธนูภูมิปัญญาท้องถิ่นอีสานควรค่าอนุรักษ์. แนวหน้า, 9.

บัณฑิตย์ สงครามรอด. (2543, 11 ธันวาคม). ว่าวแอกอีสาน: ตำนานว่าวไทย มรดกแห่งชาติพันธุ์. มติชน, 23.